تولدشان حق است به طوری که سه طبقه دیگر به آسانی نفوذ و قدرتشان را پذیرفتند از این رو برهمنان ادعای برتری بر همگان دارند.
حتی در ادبیات هندویی به نکته اشاره شده است که همه مکانهای مقدس روی زمین بر روی پاهای برهمن قرار دارد. میگویند نه تنها در میان طبقات بلکه میان خدایان، برهمن از جایگاه ویژهای برخوردار است و قدرت او چه به عنوان فردی عامی چه باسواد به عنوان خدای ویشنو مورد احترام است. او از خاندان برهما و به عنوان پسرش است. در تعالیم ودهیی به عنوان روحانی و برگزار کننده مراسم آمده است و قربانی و دریافت پیشکشها از امتیازات خاص برهمنان است. از جمله چیزهایی که برهمنان از آن محرومند خوردن و آشامیدن برخی غذاها است. از جمله ماهی، گوشت، شیر، کشک و روغنی که از بوفالو بدست می آید.
از جمله قوانین برهمن اشاره به این نکته است که ممکن است از کشتریه پیشکش بگیرد اما نمیتواند آن را به کشتریه بدهد. برهمنی که به این اعمال توجهی ندارد و غذای شودره بخورد نهایتاً شودره میشود و اگر با زن شودره ازدواج کند کاندلا83 به شمار میآید. در باب طبقه کشتریه نکاتی که در براهما ویرواتا پورانا بیان میشود یک سری قوانینی است که کشتریه ملزم به انجام آن است. او باید از مردم محافظت کند چنانکه پسر خودش است. او از میدان نبرد باز نمیگردد مگر آنکه برنده شود یا بمیرد. همچنین باید به برهمن پیشکش کند و اگر وظایفش را با مهر و عطوفت انجام دهد پادشاه یا راجا نامیده میشود. در آن موقع (پادشاهی) است که نگاه پادشاه به زنان در سلطنتش به عنوان مادرش است. برای او حفاظت از قلمرو پادشاه در راس امور است. لذا آنها ارتشی متشکل از فیل، سواره نظام، ارابه و پیاده نظام دارند. اما مهم ترین اعمال طبقه وایشیه، کشاورزی است. طبق قوانین دهرمه84 عبادت برهمنان و خدایان، تقدیم نذورات از دیگر اعمال آنها به شمار میآید. میگویند که یک کشتریه و وایشیه میتوانند شام مشترکی داشته باشند و این نشان دهنده انعطاف پذیری قوانین کاستی درباره شام مشترک است. شودرهها که جزء چهارمین طبقه اجتماعی هستند، وظایف خاص آنان خدمت به برهمنان است. بنابراین مشخص است که هر طبقه وظایف خاصی دارد و نمیتواند از آن سرپیچی کند چرا که برای فرد در هر طبقهای که وجود دارد مجازاتهایی در نظر میگیرند. برای هر از این طبقات زیر کاستهای مختلفی وجود دارد که در این پورانا ضمن نام شصت و یک طبقه به معرفی هر کدام میپردازد. (مولر ،1979: 10-6)
نظام طبقاتی در قانون نامه منو
متون مقدس هندویی چه شروتی چه سمرتی درون مایه هندویی میسازد. برای شناخت آیین هندو مراجعه مستقیم به آنها مورد نیاز است. شروتی به معنای «شنیده شده» و به یک معنا وحیانیاند. البته نه به این معنا که خدایی آنها را گفته و بر پیامبری وحی کرده است؛ بلکه به این معنا که صداهای کیهانی حقیقت که از ازل وجود داشته به سمع رشیها یعنی فرزانگان رسیده آنگاه این دانش مقدس نسل به نسل منتقل گشته و بعدها آن را به صورت مکتوب درآوردند. شروتیها شامل ودهها است در صورتی که سمرتی متون دیگر را در بر میگیرد. سمرتی به معنی «به یاد آمده» است. این اصطلاح عامی است برای حجم وسیعی از دانش مقدس دینی هندوها که در سنت هندویی منتقل گشته است. مهمترین سمرتیها قانون نامهها است که از این میان منو یا قانون منو شهرت بسیار دارد. این اثر مهم و موثر در سنت هندویی به مانوَه دهَرمه شاستره85 یعنی قوانین منو مشهور است. منو در بر دارنده قوانین و احکام عملی سنتی هندویی است. تاریخ تدوین آن احتمالا به قرنهای اول یا دوم پ.م میرسد. در این کتاب همه دهرمَه هندویی را به صورت احکام شایست ناشایست، ثواب و عقاب در خود جمع کرده است. مطالب آن شامل آداب و رسوم، قواعد اجرای مراسم عبادی و اصول اخلاقی میشود که همه دورههای زندگی هندو از دوره طلب علم تا دوره خانه مندی، عزلت و دوره ترک دنیا را در بردارد. منو در این کتاب همانا اولین انسان و نیای بشری است که در چارچوب برنامه برهمن وحی دریافت میکند و در عین حال کسی است که سمرتی، یعنی «سنت به یاد آمده »را ترویج و ابلاغ میکند.(موحدیان عطار،117، 118، 123، 124، 137).
در منو سمرتی چند نکته بسیار مورد اهتمام است. یکی جایگاه ویژه برهمنان که گاه رنگ و بوی افراطی میگیرد. دیگری اهمیت دادن به نظام طبقاتی و آداب و رسوم آنها و سوم شیوههای تشویق و تحذیر برای انجام اعمال است.(همان، 138).
اسناد موجود در صحت و اعتبار منو سمرتی بسیار ضعیف است. بنابراین دور از ذهن نیست اگر منو را در میان چهار آثار ودهیی بیابیم. هرچند منو سمرتی از جمله قانون نامههاست و در نگاه نخست کتابی فقهی-حقوقی به نظر میآید اما جای جای کتاب از نکات اخلاقی و حکمی پر است حتی بخش اعظم فصل اول از فصول دوازده گانه کتاب به آفرینش پرداخته است.(ابوطالبی،1383: 188). آنچه درباره منو حایز اهمیت است این است که آن، جزء مؤثرترین متون اجتماعی تاریخ هند به شمار میآید. اما اهمیت این متن زمانی مشخص میشود که از مفهوم کاست سخن میگوید. در پی این مهم برخی بر این باورند که بیشترین تمرکز منو بر وظایف برهمنان است. اما این نظر نمیتواند قابل تعمیم باشد زیرا با کمی دقت این نکته دریافت میشود که منو علاوه بر قوانین برهمنان شامل قوانین اجتماعی کاستهای دیگر و همچنین قوانین اجتماعی هندو نیز میشود. منو به عناوینی چون ازدواج، جشنها، مراسم نیاکان، فضائلی مثل بخشندگی و سخاوت، غذاهای قابل خوردن و نخوردن، وظایف جنگل نشین ها و عواملی که باعث آلودن برهمن میشود، میپردازد.(درایان،2007، 259).
آوردهاند که منو به دوازده بخش تقسیم میشود. در این تقسیم بندی هر بخشی کار ویژه خاصی دارد که از نکات برجسته متن به شمار میآید.
بخش اول: آفرینش
بخش دوم: دهرمه و وظایف برهمه کاریه86
بخش سوم و چهارم: وظایف صاحبخانه
بخش پنجم: وظایف زنان و مقررات مربوط به غذا
بخش ششم: قوانین مربوط به وناپراستیا و سمیاسا87
بخش هفتم: وظایف شاهان
بخش هشتم: قوانین اجتماعی و جنایی
بخش نهم: قوانین خانوادگی
بخش دهم: قوانین کاست
بخش یازدهم: قوانین عمومی و اخلاقی
بخش دوازدهم: عمل خوب و بد.(کلاسترمایر،1998: 114).
منو در دورههای مختلف بازنویسی شده است. مندرجات منو سمرتی که مکس مولر بازنویسی کرده اینگونه است: از جمله برنامهای که در ابتدا میبایست به آن پرداخت، توسعه نظاممند علوم مقدس برهمنان بود که برای مدت زمان طولانی در محوریت متن قرار داشت. جمعآوری آموزههای پراکنده در آثار ودهیی پیشین از جمله کارهایی بود که بر اساس آموزههای شفاهی در سوترهها مرتب می کردند. بنابراین به مکانی نیازمند شدند. در این زمان مدارسی ساخته شد که در آن علاوه بر آموزش آواشناسی و دستور زبان مراتب مربوط به جمع آوری آموزهها نیز انجام می شد. پدر بشر منو است. او که بنیانگذار نظم اجتماعی و اخلاقی و به عنوان حاکم مردان و نیز ریشیای متون مقدس میخواند، بوجود آورنده مراسم قربانی و نویسنده شعارهای حقوقی است. برخی سرودههای منو به کاستی خاص اختصاص دارد. به عنوان مثال سرودههای بیست و سه و بیست و چهار منو به مراسمهایی اشاره میکند که برای کاست کشتریه، شودره و وایشیه انجام می شود. همچنین در سروده سی و دو آمده است هر طبقه مفهومی دربطن خود دارد. چنانکه این سروده میگوید: برهمن مفهوم شادی، کشتریه مفهوم حفاظت و وایشیه مفهوم شکوفا و شورده مفهوم خدمتکاری را در بر دارد. بنابراین آنچه از این سروده دریافت میشود این نکته است که هر یک از مفاهیم به نوعی وظیفه هر طبقه را در بر میگیرد؛ به عبارتی هر مفهوم نشان دهنده وظیفهای خاص است. در سروده نود و یک بیان میکند که تنها شغل شودره خدمت به سه کاست دیگر است. درباره ارجحیت و برتری طبقه برهمن در سروده 155 این نکته بیان میشود که ارشدیت برهمن از علم مقدس او، ارشدیت کشتریه از شجاعتش و ارشدیت وایشیه از ثروتی که اندوخته است شناخته می شود در حالی که شودره فارغ از اینهاست. نکتۀ دیگری که قابل ذکر است در باب پاکی طبقات است. چنانکه سروده چهل و یک میگوید: یک برهمن با آبی که در سینهاش جریان دارد پاک میشود، یک کشتریه با آبی که در گلویش جریان دارد و در نهایت یک شودره با آبی که در دهانش است. از این سروده این نکته دریافت میشود که طبقه شودره حتی از لحاظ پاکی در پایینترین طبقه و همان گونه که بیان شد، نجس خوانده میشوند. اما درباره ازدواج طبقات قوانین خاصی مطرح است. چنانکه هر فردی میتواند تنها با زنی از طبقه خود ازدواج کنند. به عنوان مثال، در سروده سیزدهم آمده است که همسر زن شودره باید از طبقه شودره باشد. در روایات کهن یک زن شودره، حتی اگر در بزرگترین غم و اندوه بسر میبرد به عنوان همسر یک برهما یا کشتریه از او یاد میشود. با این تفاسیر اندکی با قوانین اجتماعی کاستها آشنا شدیم. سرودههای بسیاری از مسائل مختلف مربوط به کاست سخن میگوید که مطالعات تخصصی را میطلبد و در اینجا به همین مطالب بسنده میکنیم .(مولر،1886: 28-24، 77، 78، 354، 158).
با این حال آنچه از سرودههای منو بدست میآید این است که برهمنی که دنبال اندوختن دانش و انجام کارهای روحانی خود نمیرفته، بتدریج احترام طبقاتی خود را از دست میداده و در برابر قانون در حکم افراد آخرین طبقه یعنی شودره بوده است.
بخش سوم: نظام طبقاتی در متون اوستایی و پهلوی
ایرانیان از عهد باستان اساساً به نظامی طبقاتی گرایش داشتند. چنانکه مشاهده میشود این نظام در طول سالها تداوم داشته و تا زمانی که جدایی بین طبقات بوجود میآید، هر طبقه اعتبار و اقتدار خود را حفظ میکند. با این همه، در اکثر پژوهشها به خوبی میتوان سلطه نظام طبقاتی را بر مردم نظارهگر شد.
در این فصل از نظام طبقاتی در متون اوستایی و پهلوی خواهیم گفت. متونی که اگر نبود امروزه اطلاعاتی ناقص از آن زمان را در دست داشتیم. در لابلای متن به معرفی متون نیز میپردازیم. به طور خلاصه باید گفت، آنچه که از اوستا در باب تقسیم بندی طبقاتی در دست است، به دو صورت است: صورت اول در گاهان که در آن به نخستین چیدمان طبقاتی به صورت سه تایی خویتو، سپاهی یا گروه آزاده. صورت دوم در اوستای جدید که در آن طبقه بندی اجتماعی شامل چهارگروه با برخی دگرگونی ها در نام آنها معرفی شده است. اینگونه که آثرونان88 طبقه روحانی؛ رثه ایشتر89 ایستاده بر گردونه(طبقه جنگاور، ارتشتار) واستریوفشویانت90: طبقۀ کشاورز و دامپرور، و در آخر هوتخشان(صنعتگران) که اضافه شده است. (مختاریان،1390 :20). باید توجه داشت که بررسی طبقات پیش از عصر ساسانی به علت کمبود منابع و مدارک به راحتی میسر نیست. اما گفته شده که در کتیبه داریوش در تخت جمشید طبقات اجتماعی با سه کنش نمادپردازی شدهاند. این تقسیمبندی بر اساس تقسیمات طرح شده در اوستا بوده است.(همان،20).
برای بررسی دقیق درباره نظام طبقاتی در متون اوستایی گذری کوتاه بر این آثار کهن داریم. اوستا که کهن ترین متن درباره دین زرتشتی است به دو بخش تقسیم می شود: بخش نخست اوستای گاهانی بخش دیگر اوستای متاخر. بنابراین هر یک از متن ها از لحاظ کارکردی در این دو مجموعه قرار میگیرند. اوستای متقدم متون اوستای متقدم یا قدیم مجموعه باورها و تفکرات قبل از اشو زرتشت است و شامل سرودههای گاهان، هفتها، و چهار دعای معروف زرتشتی است در صورتی که اوستای متاخر شامل قسمتی از یسنها، ویسپرد، خرده اوستا، یشتها، وندیداد، هادخت نسک، اوگمدیچا، ویثانسک، آفرین پیغامبر زرتشت و ویشتاسب یشت است. متون پهلوی که به نظر میرسد پس از دوره ساسانیان به وجود آمد و با وجود دگرگرونیهای فراوان آن

مطلب مشابه :  تحقیق رایگان با موضوع دینامیکی