همکاران استفاده می‌گردد.
ب: قند احیایی:
جهت اندازه گیری قند احیایی از روش روش میلر استفاده گردید.
د: قند غیر احیایی:
جهت اندازه‌گیری قند غیر احیایی از روش شاهد صدیقی و اجمل خان استفاده گردید.
6- محاسبات آماری و رسم جداول:
جهت انجام تجزیه آماری از نرم‌افزار Mstat-c و جهت رسم جداول از نرم‌افزار Excel استفاده گردید.
فصل چهارم
نتایج و بحث
نتایج و بحث:
نظر به این که بذور گیاه ماریتیغال بوسیله مواد شیمیایی مختلف پرایم گردید و سپس این بذور در معرض سطوح مختلف تنش شوری قرار گرفتند پس از دو سری آزمایش که که در یکی خصوصیات جوانه‌زنی و در دیگری سطوح قند در درون بذر مورد مطالعه قرار گرفت. همانطور هم که قبلاً اشاره شده بطور کلی در این تحقیق صفات زیر مورد بررسی قرار گرفت.
1- درصد جوانه زنی
2- متوسط جوانه زنی در روز
3- متوسط سرعت جوانه زنی در روز
4- سرعت جوانه‌زنی
5- میزان قند کل
6- میزان قند احیایی
7- میزان قند غیراحیایی
4-1 متوسط سرعت جوانه‌زنی:
با توجه به جدول تجزیه واریانس شماره 4-1 تأثیر فاکتور پرایمینگ و تأثیر فاکتور شوری در سطح 1% معنی‌دار گردید اما اثر متقابل آنها معنی دار نبود.
جدول 4-1: جدول تجزیه واریانس تأثیر پرایمینگ‌های مختلف تحت تنش‌های شوری بر روی شاخص‌های جوانه‌زنی
میانگین مربعات (MS)
منابع تغییر
Df
متوسط سرعت جوانه‌زنی
متوسط جوانه‌زنی در روز
سرعت جوانه‌زنی
درصد جوانه‌زنی
شوری (A)
4
**54/3
** 97/0
**38/78
**44/693
پرایمینگ(B)
5
**51/6
**22/0
**45/63
**16/1274
AB
20
ns72/0
**09/0
ns 80/7
ns 73/141
خطای آزمایش
60
48/0
04/0
62/4
40/94
CV
07/21
31/8
08/21
06/21
**معنی دار در سطح 1 درصد و*معنی دار در سطح 5 درصد
با مقایسه میانگین‌های سطوح مختلف شوری با آزمون دانکن 5 % همان گونه که در نمودار 4-1 مشاهده می‌شود بالاترین میزان متوسط سرعت جوانه‌زنی با متوسط 87/3 مربوط به سطح شوری 100 میلی‌مول در لیتر کلرید سدیم و پایین‌ترین متوسط سرعت جوانه‌زنی با متوسط 44/2 در روز مربوط به سطح شوری 250 میلی‌مول در لیتر کلرید‌سدیم بود.
نمودار 4-1: اثر سطوح مختلف شوری بر روی متوسط سرعت جوانه‌زنی
*ستونهای دارای حروف مشابه اختلاف معنی داری ندارند (دانکن 5 درصد)
بر اساس نمودار شماره 4-2، مقاسیه میانگین‌های پرایمینگ‌های مختلف اختلاف معنی داری بین تیمارهای بدون پرایم، جیبرلیک اسید، سالیسیلیک اسید و آب نشان نداد و تنها در تیمار با کلرید سدیم کاهش قابل توجهی در متوسط سرعت جوانه زنی مشاهده گردید.
نمودار 4-2: تأًثیر پرایمینگ‌های مختلف بر روی متوسط سرعت جوانه‌زنی
*ستونهای دارای حروف مشابه اختلاف معنی داری ندارند (دانکن 5 درصد)
با توجه به جدول 4-2 که نشان دهنده اثر متقابل شوری و پرایمینگ می‌باشد بالاترین متوسط سرعت جوانه‌زنی مربوط به اثر متقابل شوری 50 میلی‌مول در لیتر و هیدروپرایمینگ که مقدار آن 48/4 می‌باشد و حداقل متوسط سرعت جوانه‌زنی تحت تأثیر اثر متقابل شوری در سطح 250 میلی‌مول در لیتر و هالوپرایمینگ مشاهده شد که میزان آن برابر بود با 9/0 .
جدول 4-2 اثر متقابل سطوح مختلف شوری و پرایمینگ بر روی متوسط سرعت جوانه‌زنی
250
میلی‌مول
200
میلی‌مول
150
میلی‌مول
100
میلی‌مول
50
میلی‌مول
میلی‌مول
میزان شوری
پرایمینگ
29/2 cd
38/3abc
19/3 a-d
24/4 a
48/3abc
76/3ab*
بدون پرایم
62/2bcd
81/3ab
24/3 a-d
95/3ab
4ab
28/4 a
جیبرلیک اسید
76/2bcd
52/3abc
14/3 a-d
72/3ab
48/4 a
33/4 a
آب
62/3abc
48/3abc
29/3 a-d
95/3ab
43/3abc
48/3abc
سالیسیلیک اسید
9/0 e
2 de
09/3 a-d
48/3abc
2 de
95/1 de
نمک طعام
*میانگین‌های با حروف مشابه اختلاف معنی داری ندارند ( دانکن 5% )
مشاهده می‌شود تأثیر تیمار سالیسیلیک اسید بر روی متوسط سرعت جوانه‌زنی تحت تنش شوری در سطوح پایین شوری تأثیری قابل توجه بر روی این شاخص جوانه زنی نداشت اما در سطوح بالا شوری تأثیر مثبت این پرایمینگ مشاهده می‌شود نتایج مشاهده شده با گزارش سالاریزاده و همکاران (2012) که بیان نموده بودند که تیمار سالیسیلیک اسید پرایمینگ در کاهش اثرات منفی تنش شوری بر روی متوسط سرعت جوانه‌زنی موثر است در یک راستا می‌باشد. در ادامه نتایج بدست آمده در مورد تأثیر هیدروپرایمینگ بر روی این شاخص جوانه‌زنی حاکی از آن بود که نتایج این تحقیق با تحقیق علی‌آبادی فراهانی و معروفی (2011) که بر روی گیاه شنبلیله انجام شده بود همخوانی نداشت. با توجه به تحقیقات گذشته و اثر گونه و حتی واریته گیاهی بر نتیجه اثر پرایمینگ در تنش شوری می‌توان این عدم تطابق نتایج را به تفاوت گونه‌های گیاهی و همچنین تفاوت در مدت پرایمینگ و غلظت محلول پرایمینگ مورد استفاده نسبت داد.
4-2: متوسط جوانه‌زنی در روز:
با توجه به جدول تجزیه واریانس شماره 4-1 تأثیر فاکتور پرایمینگ و تأثیر فاکتور شوری و همچنین اثر متقابل آنها در سطح 1% معنی‌دار گردیده‌اند .
با مقایسه میانگین‌های سطوح مختلف شوری با آزمون دانکن 5% همان گونه که در نمودار 4-3 مشاهده می‌شود بالاترین میزان متوسط جوانه‌زنی در روز مربوط به سطح شوری 250 میلی‌مول در لیتر است که برابر با 865/2 می‌باشد و کمترین متوسط جوانه‌زنی در روز مربوط به سطح شوری صفر میلی‌مول در لیتر است که معادل 256/2 می‌باشد.
نمودار 4-3: اثر سطوح مختلف شوری بر روی متوسط جوانه‌زنی در روز
*ستونهای دارای حروف مشابه اختلاف معنی داری ندارند (دانکن 5 درصد)
بر اساس نمودار 4-4 مقاسیه میانگین‌های پرایمینگ‌های مختلف اختلاف معنی داری بین تیمارهای بدون پرایم با تیمارهای جیبرلیک اسید، سالیسیلیک اسید و آب نشان داده شد که بالاترین میزان متوسط جوانه‌زنی در روز مربوط به بذور پرایم نشده بود که در این بذور مقدار متوسط جوانه‌زنی در روز برابر با 61/2 بود از سوی دیگر کمترین متوسط جوانه‌زنی در روز در مورد تیمار جیبرلیک اسید مشاهده گردید که میزان آن معادل 36/2 می‌باشد.
نمودار 4-4: تأثیر پرایمینگ های مختلف بر روی متوسط جوانه‌زنی در روز
*ستونهای دارای حروف مشابه اختلاف معنی داری ندارند (دانکن 5 درصد)
با توجه به جدول 4-3 مقایسه میانگین اثر متقابل شوری و پرایمینگ مشاهده می‌شود بیشترین متوسط جوانه زنی در روز در شوری 250 میلی‌مول در لیتر و هیدروپرایمینگ مشاهده گردید که مقدار آن برابر بود با 14/3 از سوی دیگر کمترین متوسط جوانه‌زنی در روز در سطح شوری صفر و تیمار هیدروپرایمینگ مشاهده شد که میزان آن 06/2 بود. بطور کلی مشاهده می‌شود در سطوح شوری بالا بر مقدار متوسط جوانه‌زنی در روز بذور ماریتیغال افزوده می‌شود.
جدول 4-3 اثر متقابل شوری و پرایمینگ بر متوسط جوانه‌زنی در روز
250
میلی‌مول
200
میلی‌مول
150
میلی‌مول
100
میلی‌مول
50
میلی‌مول
میلی‌مول
میزان شوری
پرایمینگ
83/2 ab
8/2 abc
4/2 d-h
39/2 e-h
68/2 b-e
58/2 b-g*
بدون پرایم
65/2 b-e
69/2 b-e
37/2 e-h
18/2 h
11/2 h
14/2 h
جیبرلیک اسید
14/3 a
38/2 e-h
34/2 e-h
24/2 fgh
09/2 h
06/2 h
آب
07/3 a
79/2 a-d
63/2 b-f
36/2 e-h
17/2 h
08/2 h
سالسیلیک اسید
64/2 b-e
62/2 b-f
2/2 gh
17/2 h
31/2 e-h
41/2 c-h
نمک طعام
*میانگین‌های با حروف مشابه اختلاف معنی داری ندارند ( دانکن 5% )
در رابطه با تأثیر هیدروپرایمینگ در شرایط تنش شوری بر روی متوسط جوانه‌زنی بذور ماریتیغال مشاهده گردید که باعث کاهش این شاخص جوانه‌زنی می‌گردد که این نتیجه با نتایج بدست آمده بر روی زیره سبز (نعمت‌الهی و همکاران( 2009) و برنج افضل و همکاران (2012) مطابقت دارد. در مورد تیمار هالو پرایمنیگ باید ذکر شود که این تیمار سبب کاهش متوسط جوانه‌زنی در روز در بذور تیمار شده گردید که این نتیجه با نتیجه تحقیق افضل و همکاران (2012) که بیان کرده بودند تیمار هالوپرایمنیگ سبب کاهش متوسط زمان جوانه‌زنی بذور برنجی که تحت تنش شوری قرار داشتند می گردد همخوانی داشت. نتایج بدست آمده در این تحقیق در رابطه با تأثیر سالیسیلیک اسید بر روی متوسط جوانه‌زنی در روز حاکی از آن بود که این تیمار در رابطه با کاهش این زمان دارای تأثیر مثبت بوده و سبب کاهش این شاخص جوانه زنی گردید همچنین با بالاتر رفتن سطوح شوری بر میزان این شاخص افزوده می‌شود به گونه‌ای که بالاترین میزان متوسط جوانه‌زنی در روز مربوط به تیمار 250 میلی‌مول بر لیتر نمک طعام بود. نتایج این تحقیق با تحقیق خان و همکاران (2009) ، امجد و همکاران (2007) که بیان نموده بودند تیمار سالیسیلیک اسید سبب کاهش متوسط جوانه‌زنی در روز بذور فلفل تند می‌گردد همراستا بوده همچنین در گزارشی دیگر در مورد گیاه ذرت احمد و همکاران (2012) گزارش نمودند که سالیسیلیک اسید پرایمینگ در شرایط تنش شوری سبب کاهش متوسط زمان جوانه‌زنی می‌گردد. مشاهده می‌شود کاهش متوسط جوانه‌زنی در روز در سطوح پایین‌تر شوری بیشتر از سطوح بالای شوری می‌باشد و تأثیر پرایمینگ در سطوح پایین شوری بیش از تأثیر آن در سطوح بالای شوری است همچنین در کلیه تیمارها پرایمینگ سبب کاهش این شاخص جوانه‌زنی نسبت به تیمار شاهد میگردد.
4-3: سرعت جوانه‌زنی :
با توجه به جدول تجزیه واریانس شماره 4-1 تأثیر فاکتور ماده شیمایی و تأثیر فاکتور شوری در سطح 1% معنی‌دار گردید اما اثر متقابل آنها اختلافی نشان نمی‌دهد.
با مقایسه میانگین‌های سطوح مختلف شوری با آزمون دانکن در سطح 5 درصد همان گونه که در نمودار 4-5 مشاهده می‌شود بالاترین میزان سرعت جوانه زنی مربوط به سطح شوری 100 میلی‌مول در لیتر می‌باشد که معادل 55/12 می‌باشد و کمترین سرعت جوانه‌زنی مربوط به سطح شوری 250 میلی‌مول بر لیتر نمک طعام بوده که در این سطح شوری سرعت جوانه‌زنی برابر با 24/6 بود.
نمودار 4-5 اثر سطوح مختلف شوری بر روی سرعت جوانه‌زنی
*ستونهای دارای حروف مشابه اختلاف معنی داری ندارند (دانکن 5 درصد)
با مقایسه میانگین مواد شیمیایی مختلف که در نمودار 4-6 مشاهده می‌شود مشخص گردید که بیشترین سرعت جوانه‌زنی مربوط به تیمار با آب بوده که این تیمار با تیمار جیبرلیک اسید تفاوت چندانی نداشتند. سرعت جوانه زنی در تیمار با آب برابر با 67/11 بود. حداقل سرعت جوانه زنی در تیمار با نمک طعام مشاهده شد که مقدار آن 07/7 بود.
نمودار 4-6: اثر پرایمینگ های مختلف بر سرعت جوانه زنی
*ستونهای دارای حروف مشابه اختلاف معنی داری ندارند (دانکن 5 درصد)
با توجه به جدول 4-4 که نشان دهنده مقایسه میانگین‌های اثرات متقابل شوری و پرایمینگ می‌باشد مشاهده می‌شود که بالاترین سرعت جوانه‌زنی در حالتی است که بذور تحت تیمار هیدروپرایمینگ قرار گرفته بودند و سطح شوری محیط نیز 50 میلی‌مول در لیتر نمک طعام بود که در این حالت سرعت جوانه‌زنی 36/15 مشاهده شد از سوی دیگر کمترین سرعت جوانه‌زنی مربوط به شرایطی بود که بذور تحت تیمار هالوپرایمینگ قرار داشتند و در سطح

در بذر موثر است و در بسیاری از گیاهان مانند گندم و سورگوم با افزایش تنش شوری بر مقدار قند کل افزوده می‌شود اما در برخی دیگر چون لوبیا چشم بلبلی و هندوانه سبب کاهش مقدار قند کل می‌گردد علاوه بر تأثیر ارقام گیاهی بر روی مقدار قند‌کل همانطور که در مورد گیاه برنج ذکر گردید ژنوتیپ‌ نیز در مقدار قند کل حاصله بر اثر تنش نیز موثر می‌باشد همچنین باید توجه شود که سطح تنش نیز در نحوه پاسخگویی گیاه به تنش مؤثر می‌باشد.
2-6 تأثیر شوری بر روی قندهای غیر احیایی :
در تحقیقی که بر روی جوانه‌زنی بذور گیاه سورگوم تحت شرایط تنش شوری انجام گرفته مشاهده شد که بیشترین میزان قند غیراحیایی مربوط به تیمار شاهد بوده و بجز تیمار 50 میلی‌اکیوالن بر لیتر با بالاتر رفتن غلظت نمک میزان قند غیر احیایی کاهش یافته است ( حافظ خان و همکاران، 1989). در مطالعه‌ای که بر روی دو گونه گندم انجام شد مشخص گردید که بذوری که تحت تنش شوری قرار گرفته بودند دارای میزان بیشتری قندهای غیر احیایی بودند اما واریته S-24 به نسبت واریته Inqlab دارای میزان بیشتری از قندهای غیر احیایی بود ( حمید و همکاران، 2008 ). در گیاه برنج مشاهده شده است که واریته ‌های مختلف از یک گیاه از نظر میزان قندهای غیر احیایی پاسخ‌های متفاوتی را نسبت به تنش شوری از خود نشان می‌دهند و به طور کلی در هر دو واریته Indrayani و Ambemohar با بالا رفتن میزان شوری میزان قندهای غیراحیای افزایش یافت ( دانی تامب حالی و همکاران، 2011 ). تفاوت میزان قندهای احیایی در بین واریته‌های مختلف یک گونه در گیاهان دیگر نیز مشاهده شده است به عنوان مثال در گیاه Halopyrum mucronatum L. در بین دو واریته بذر قهوه‌ای و بذر سیاه آن مشخص شد که میزان کل قند غیر احیایی در بذور قهوه‌ای نسبت به بذور سیاه بیشتر بود اما در زمان‌های 4 و 48 ساعت پس از شروع جوانه زنی تفاوت قابل توجهی با هم نداشتند ( شاهد صدیقی و اجمل‌خان، 2010). در مطالعه‌ای دیگر که بر روی بذور گیاه پنبه تحت شرایط تنش شوری انجام شد مشخص گردید که سطوح قندهای احیایی و غیر احیایی با گذشت زمان بتدریج زیاد می‌شود اما غلظت قندها با افزایش غلظت نمک کاهش می‌یابد و بطور کلی در کلیه واریته‌های مطالعه شده در این تحقیق میزان قندهای غیر احیایی از قندهای احیایی در سیدلینگ‌ها در کلیه سطوح شوری بعد از 72 ساعت بیشتر بوده است ( یاسین اشرف و همکاران، 2002 ). همانگونه که در مورد قندکل نیز بیان شد در مورد قندهای غیراحیایی نیز باید ذکر گردد که مقدار قندهای غیراحیایی که بر اثر تنش در گیاه تولید می‌شود با توجه به نوع گیاه متغیر می‌باشد حتی این تغییرات در سطح واریته‌های مختلف نیز مشاهده می‌گردد همچنین تغییر در مقدار قندهای غیراحیایی بر اثر تنش شوری به سطح تنش شوری وابسطه می‌باشد.
2-7 تـأثیر شوری بر روی قندهای احیایی:
در مطالعه‌ای که برروی بذور گیاه سورگوم تحت تنش شوری انجام شد مشاهده گردید که در بذور تحت تنش دارای میزان بالاتری قند‌های احیای بودند و از زمان 0 تا 14 ساعت این میزان در حال افزایش بود (کاور گیل و همکاران، 2002). بر طبق گزارش حافظ خان و همکاران تأثیر تنش شوری بر روی بذور سورگوم سبب گشت که بجز تیمار 50 میلی اکیوالان بر لیتر با بالا رفتن میزان شوری از میزان قند های احیایی کاسته شود و بالاترین میزان قند در تیمار شاهد مشاهده گردید ( حافظ‌خان و همکاران، 1989 ). در مطالعه‌ای دیگر که بر روی بذور سورگوم انجام شده مشاهده گردید که بذور این گیاه که در معرض تنش شوری قرار گرفته بودند افزایش قابل ملاحظه‌ای را در میزان قندهای احیایی از خود نشان دادند ( کاور گیل و همکاران، 2001). مشاهده شده است که میزان قندهای احیایی در گوجه فرنگی بر اثر تنش شوری در جهت سازگار شدن با محیط افزایش پیدا کرده است ( هاندا و همکاران، 1983 ). حمید و همکاران گزارش نمودند که بذور دو واریته گندم که تحت تنش شوری قرار گرفته بودند در هر دو واریته میزان قندهای احیایی افزایش یافت اما در بین این دو واریته افزایش میزان قندهای احیایی در واریته S-24 بیشتر از واریته Inqlab بود ( حمید و همکاران، 2008 ). در مطالعه‌ای دیگر که بر روی بذور گیاه پنبه تحت شرایط تنش شوری انجام شد مشخص گردید که سطوح قندهای احیایی و غیر احیایی با گذشت زمان بتدریج زیاد می‌شود اما غلظت قندها با افزایش غلظت نمک کاهش می‌یابد در کلیه واریته‌های مطالعه شده در این تحقیق میزان قندهای غیر احیایی از قندهای احیایی در سیدلینگ‌ها در کلیه سطوح شوری بعد از 72 ساعت بیشتر بود (یاسین اشرف و همکاران، 2002 ). در تحقیقی که بر روی بذور دو گونه از گیاه Halopyrum mucronatum L. انجام شد مشاهده گردید که میزان قندهای احیایی در بذور مشکی بعد از 12 ساعت که بذور در معرض 100 و 200 میلی مول نمک طعام قرار گرفتند بالاتر بود اما به طور کلی میزان کل قندهای احیایی در هر دو گونه بذر قوه‌ای و بذر مشکی داراری روندی مشابه بوده و مشاهده گشت که با گذشت زمان تا 12 ساعت به میزان اپتیمم خود رسید و بعد از آن با جلو رفتن زمان کاهش یافت ( شاهد صدیقی و اجمل خان، 2011). در مطالعه‌ای که بر روی گیاه بامیه انجام شده مشاهده گردید که میزان قندهای احیایی در بذور در معرض تنش در این گیاه با بالا رفتن میزان شوری زیاد می شود ( بسما و منیر، 2010 ). همانگونه که در مورد قندکل و قندهای غیراحیایی نیز بیان شد در مورد قندهای احیایی نیز باید ذکر گردد که مقدار قندهای احیایی که بر اثر تنش در گیاه تولید می‌شود با توجه به نوع گیاه متغیر می‌باشد حتی این تغییرات در سطح واریته‌های مختلف نیز مشاهده می‌گردد همچنین تغییر در مقدار قندهای احیایی بر اثر تنش شوری به سطح تنش شوری نیز وابسطه می‌باشد.
2-8 تأثیر پرایمینگ جیبرلیک اسید بر میزان قند :
حمیدا و شدداد گزارش کردند که جیبرلیک اسید به طور کلی سبب افزیش میزان کربوهیدرات محلول در طی تنش شوری در سیدلینگ‌ها می‌شود ( حمیدا و شدداد، 2010). هوبر و همکاران گزارش کردند که کاربرد جیبرلیک اسید باعث خنثی شدن تأثیرات منفی کلرید سدیم در برگهای گیاه Pennisetum typhides می‌شود ( هوبر و همکاران، 1974 ). بر طبق گزارشی دیگر اضافه کردن جیبرلیک اسید خارجی سبب افزایش جوانه‌زنی و رویش سیدلینگ ها شده که این موضوع خود ناشی از بالا رفتن میزان دسترسی به جیبرلیک اسید درونی است ( کاوور و همکاران، 1998 ). در مطالعه‌ای دیگر که بر روی جوانه زنی برنج تحت شرایط تنش شوری انجام شده است میزان کل قندهای محلول در اندوسپرم بذور جوانه زده برنج که در معرض تنش شوری بودند در طی دوره جوانه‌زنی اندکی افزایش یافت در صورتی که در بذور تیمار شده بوسیله جیبرلیک اسید در طی جوانه‌زنی میزان قند کل به صورت خطی زیاد گردید. در مورد تغییر در میزان قندهای احیایی باید گفته شود که این تغییرات بسیار شبیه با تغییرات در میزان قند کل در این بذور می‌باشد ( کیم و همکاران، 2006 ). همانطور که در مورد تأثیر جیبرلیک‌اسید پرایمینگ در بخش 2-4 بیان شده بود تأثیرات آن در گیاهان مختلف متفاوت می‌باشد. می‌توان انتظار داشت که در مورد میزان قند نیز این موضوع صادق باشد.
2-9 تأثیر پرایمینگ سالیسیلیک اسید بر میزان قند :
در مطالعه‌ای که بر روی جوانه زنی بذور خیار تحت شرایط تنش شوری انجام شد مشخص گردید که تیمار این بذور به کمک سالیسیلیک اسید سبب افزایش میزان قند کل و همچنین قندهای احیایی در سیدلینگ‌های این گیاه می‌شود. همچنین سالیسیلیک اسید سبب تجمع قابل توجه قندهای محلول در برگها و ریشه‌های این گیاه می‌گردد ( دونگ و همکاران، 2011 ). در این فعل و انفعالات آمیلاز سبب شکستن قندهای پیچیده به قندهای ساده می‌شود و به عنوان مثال می‌توان به شکسته شدن نشاسته به قندهای ساده‌ای چون مالتوز اشاره کرد. در بذور گندم کاربرد سالیسیلیک اسید سبب افزایش آمیلاز می‌گردد و همچنین موجب جلوگیری از بازدارندگی آبسزیک اسید بر روی فعالیت آمیلاز می‌شود ( شاشی و همکاران، 1986 ). در مطالعه‌ای که بر روی دو واریته گندم تحت تنش شوری انجام شد مشخص گردید که کاربرد سالیسیلیک اسید بر روی این بذور تحت شرایط تنش سبب می‌شود که میزان قند کل در هر دو واریته افزایش یابد در ادامه کاربرد سالیسیلیک اسید تأثیر قابل توجهی نیز بر روی قندهای احیایی داشته و سبب می‌شود که در هر دو واریته میزان قندهای احیایی افزایش یابد. همچنین مشخص شد که استفاده از سالیسیلیک اسید تحت شرایط تنش شوری سبب افزایش میزان قندهای غیر احیایی نیز می شود ( حمید و همکاران، 2008 ). در تحقیقی که بر روی گیاه Savia officianlis L. انجام شد مشاهده گردید که بر اثر وقوع تنش شوری میزان قند در برگهای این گیاه افزایش یافت که کاربرد سالیسیلیک اسید موجب افزایش بیشتر میزان قند در برگها گردید ( خسروی و همکاران، 2011 ). کاربرد سالیسیلیک اسید می‌تواند سبب فعال شدن زوال متابولیسم قندهای محلول بر اثر افزایش فشار اسمزی شود . تصور می‌شود که تیمار سالیسیلیک اسید سبب اختلال در سیستم هیدرولیز پلی ساکاریدها می شود ( خوداری، 2004 ). در مطالعه‌ای که بر روی گیاه ذرت صورت گرفت مشاهده شد که تنش شوری سبب افزایش میزان قابل توجه‌ای قند در برگهای این گیاه گردیده و همچنین دیده شد که سالیسیلیک اسید سبب افزایش بیشتر میزان قند نسبت به بذور تیمار نشده تحت شرایط تنش گردد ( فهد و بانو، 2012 ). گمس و همکاران گزارش کردند که کاربرد سالیسیلیک اسید باعث افزایش میزان قندهای محلول در گیاه گوجه فرنگی تحت شرایط تنش شوری می‌گردد ( گمس و همکاران، 2008 ). با توجه به مطالب ذکر شده می‌توان بیان کرد که کاربرد پرایمینگ سالیسیلیک اسید بر روی مقدار قندها در بذر موثر بوده همچنین انتظار می‌رود نحوه و میزان این تأثیر با توجه به غلظت مورد استفاده همچنین نوع و ورایته گیاه تغییر کند.
2-10 تأثیرهیدروپرایمینگ ( آب پیش تیمار سازی ) بر میزان قند :
ثابت شده است که تیمار هیدروپرایمینگ بذر در افزایش جوانه زنی و شاخص‌های بیوشیمیایی بذر بسیار موثر است ( نوربخشیان و همکاران، 2011 ). هیدروپرایمینگ موجب برخی تغییرات فیزیولوژیک شامل میزان قند و ترکیبات ارگانیک و انباشت یون‌ها در بذر، ریشه و در نهایت در برگ‌های گیاه و موجب بالا رفتن جوانه‌زنی و مقاومت بیشتر به شرایط بد محیطی می‌شود ( آلواردو و همکاران، 1987 ). در مطالعه‌ای که بر روی دو واریته گیاه ذرت انجام شد مشاهده شد که تغییرات کربوهیدرات‌های محلول از پرایمینگ در هر دو رقم مشابه بوده و هیچ‌گونه تغییر قابل توجهی در میزان گلوکز در دو رقم بذر مشاهده نشد هرچند که میزان گلوکز در رقم PC بیشتر از رقم NCSRC بود. در مورد قندهای محلول آغازین محتوای رافینوز در بذور پرایم نشده PC به طور قابل توجهی بالاتر بود اما در موردجوانه‌زنی بعد از تسریع کهنه شدن بذر میزان جوانه زنی کمتر از NCSRC بود ( واتاناکولپاکین و همکاران، 2012 ). گزارش شده است که یک رابطه معنی دار بین کاهش ساکاروز و رافینوز در بذور هیدروپرایم شده کاهو با کاهش ویگور وجود دارد. ساکاروز همچنین ممکن است که موجب پایداری غشاء گردد چون دارای توانایی خوبی جهت ساختن باندهای هیدروژنی با اجزاء غشاء دارد ( ولکر و همکاران، 1998 a و b). در تحقیقی که بر روی گیاه اسپرس انجام شده مشاهده شده است که هیدروپرایمینگ به طور قابل ملاحظه‌ای سبب افزایش فعالیت آلفا آمیلاز ، میزان قند کل و قندهای احیایی و همچنین سبب کاهش میزان قندهای غیر احیایی می‌شود ( نوربخشیان و همکاران، 2011). بر طبق گزارشی دیگر بذور هیدروپرایم شده برنج رقم فاین دارای میزان بالاتری

قند می‌باشد ( باسرا و همکاران، 2005 ). با توجه به مطالب ذکر شده تیمار هیدرو‌پرایمنگ بر روی مقدار قند برخی گونه‌های گیاهی مؤثر بوده و مقدار قندهای مختلف را تغییر می‌دهد البته انتظار می‌رود که این تأثیر در گونه‌های گیاهی و واریته‌های مختلف تغییر کند.
2-11 تأثیر هالوپرایمینگ ( پیش تیمار سازی با نمک ) بر میزان قند :
در مطالعه‌ای که بر روی گیاه هندوانه انجام شده مشخص گردید که به طور کلی با افزایش میزان شوری از میزان قند کل بذر کم می‌شود اما مشاهده شده است که میزان قند کل در بذور گیاه هندوانه ای که با نمک طعام پرایم شده و دچار تنش شوری شده است نسبت به بذوری که پرایم نشده بودند از میزان بیشتری قند کل برخوردار بودند ( سیوریتیپ و همکاران، 2003 ). بر طبق تحقیقات انجام شده بذور گندمی که تحت تیمار هالوپرایمینگ به کمک نمک طعام قرار گرفته بودند و در شرایط تنش شوری قرار داشتند دارای میزان کمتری از قندهای کل، احیایی و غیر احیایی نسبت به بذور تیمار نشده بودند ( افضل و همکاران، 2008 ). در مطالعه‌ای دیگر که بر روی گیاه جو انجام شد مشاهده گردید که پرایمینگ نمک بر روی میزان قند ریشه در شرایط تنش شوری اثر قابل ملاحظه‌ای نداشت همچنین مشاهده گردید که همین تیمار بر میزان قند ساقه دارای اثر قابل توجهی بوده به طوری که موجب افزایش 1/12 درصدی میزان قند در ساقه گشته است ( انور و همکاران، 2011 ). با توجه به مطالب ذکر شده تیمار هالوپرایمینگ بر روی مقدار قند برخی گونه‌های گیاهی مؤثر بوده و مقدار قندهای مختلف را تغییر می‌دهد البته انتظار می‌رود که این تأثیر در گونه‌های گیاهی و واریته‌های مختلف تغییر کند.
فصل سوم
مواد و روشها
3-1 منظور از آزمایش
بطوریکه قبلاً هم اشاره شده منظور از اجرای این تحقیق بررسی اثرات پرایم‌های شیمیایی و هورمونی در کنترل اثرات سؤ شوری خاک بر روی گیاه مارتیغال می‌باشد. با توجه به این که حساسترین مرحله رشد گیاه مرحله جوانه‌زنی و رشد اولیه گیاهچه (سیدلینگ) می‌باشد، لذا اثر پرایمینگ بر میزان جوانه‌زنی، خصوصیات رشد و میزان قند گیاه‌چه که در معرض شوری قرار گرفته‌اند مورد مطالعه قرار گرفت.
3-2 محل اجرای آزمایش
کلیه آزمایشهای این تحقیق در آزمایشگاه شرکت درسا لارستان واقع در شهرک صنعتی لارستان انجام گرفت.
3-3 طرح آزمایش
آزمایش به صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار انجام گرفت که فاکتورها و تیمارهای آزمایشی آن به شرح زیر می‌باشد.
(1)- فاکتور پرایمینگ شامل پنج تیمار که عبارت بودند از
الف: سالیسیلیک اسید
ب: جیبرلیک اسید
ج: نمک طعام
د: آب
ه: بدون پرایم
(2)- فاکتور شوری در شش سطح شامل 0، 50، 100، 150، 200 و 250 میلی‌مول نمک طعام بر لیتر
3-4 طرز اجرای آزمایش
(1)- ضد عفونی بذور
بمنظور تعیین موثرترین ماده و زمان لازم برای ضد عفونی بذور پیش آزمایشهایی بر روی چند ماده ضد عفونی کننده با زمانهای مختلف انجام گرفت، سرانجام مشخص گردید که بهترین نتیجه زمانی حاصل می‌شود که بذرها برای مدت 30 ثانیه در اتانول 95% قرار گیرند.
(2)- پرایمینگ بذور
با توجه به اینکه در حین انجام عمل پرایمینگ، بذور به اکسیژن نیاز دارند لذا پیش آزمایشی‌هایی ترتیب داده شد که بهترین روش جهت هوادهی بذور مشخص گردد. در ابتدا با استفاده از پمپ هوا که از طریق دمیدن هوا را به محلول پرایمینگ وارد می‌کرد هوادهی انجام گردید اما استفاده از این روش قوه نامیه بذور کاهش پیدا کرد و مشخص گردید که بذور ماریتیغال به شرایط غرقابی حساس می‌باشند و این روش جهت پرایمینگ بذور کارایی ندارد لذا از روشی دیگر جهت پرایمینگ بذور استفاده کردیم که در این روش از یک محفظه دوار هوادهی استفاده گردید که این روش موثر بود و تأثیر سویی بر قوه نامیه بذور برجای نمی‌گذاشت.
علاوه بر این بمنظور یافتن بهترین مدت زمان جهت پرایمینگ بذور پیش‌آزمایشی ترتیب داده شد. مشخص گردید که حداکثر جذب آب توسط بذور 10 ساعت پس از قرار گرفتن بذور در محلول پرایمینگ بوقوع می‌پیوندد. الف: هیدروپرایمینگ ( پیش‌تیمار سازی با آب )
جهت پیش تیمار سازی بذور با آب یا هیدروپرایمینگ 100 گرم بذر ضد عفونی شده را در محفظه پرایم کن که تا نیمه آب داشت قرار دادیم. دستگاه را به مدت 10 ساعت روشن گذاشته و به کمک یک گیربکس سرعت چرخش را بر روی یک دور در ثانیه تنظیم نمودیم. در نهایت پس از پایان 10 ساعت بذرها را بیرون آورده و آب کشی کرده و به مدت چند روز آنها را در فضای باز در سایه قرار داده تا کلیه بذور خشک گشته و جهت آزمایشها مورد استفاده قرار گیرند.
ب: هالوپرایمینگ ( پیش‌تیمار سازی با نمک )
جهت پیش‌تیمار سازی با نمک ابتدا آب‌نمکی با غلظت 5/0 درصد تهیه کرده و سپس مراحل گفته شده در مورد هیدروپرایمینگ را در مورد هالوپرایمینگ تکرار کردیم.
ج: جیبرلیک اسید پرایمینگ ( پیش‌تیمار سازی با جیبرلیک اسید )
جهت پیش‌تیمار سازی با جیبرلیک اسید از محلول جیبرلیک اسید با غلظت 200 میلی‌گرم در لیتر استفاده کرده و مراحل ذکر شده در مورد هیدروپرایمینگ را تکرار گردید.
د: سالیسیلیک اسید پرایمینگ ( پیش‌تیمار سازی با سالیسیلیک اسید )
جهت پیش تیمار سازی با سالیسیلیک اسید از محلول 50 پی‌پی‌ام سالیسیلیک اسید که قبلاً تهیه شده بود استفاده کرده و مراحل ذکر شده در مورد هیدروپرایمینگ مجدداً تکرار گردید.
ه: شاهد (بدون پرایم)
در این مورد بذور بدون هیچ پیش‌تیماری در آزمایشات مورد استفاده قرار می‌گرفت.
(3)- جوانه‌زنی بذر
برای هر واحد آزمایشی با توجه به تیمار فاکتور پرایمینگ مربوطه ( هیدروپرایمینگ و … ) 50 عدد بذر سالم و یکنواخت را انتخاب نموده و در داخل پتری‌دیش‌های محتوی کاغذ صافی قرار داده شدند. سپس به هر پتری‌دیش به میزان هفت سی‌سی از محلول نمک تیمار شوری مربوطه ( 0، 50، 100، 150، 200 و 250 میلی‌مول در لیتر ) که قبلاً آماده شده بودند اضافه می‌گردید. جهت تعیین میزان تبخیر و آبیاری مجدد در طول دوره آزمایش پتری‌دیش‌ها را وزن کرده و در ژرمیناتور قرار داده شدند. دستگاه ژرمیناتور به گونه‌ای تنظیم شده بود که دمای داخل آن 25 درجه سانتیگراد و مدت زمان روشنایی آن در شبانه‌روز 12 ساعت باشد.
(4)- اندازه گیری قند:
بمنظور استخراج و اندازه‌گیری قند در تیمارهای مختلف، برای هر واحد آزمایشی ده عدد بذر ضد عفونی شده را وزن نموده و پس از قرار دادن در یک پتری‌دیش با توجه به تیمار مربوط با محلول 0، 50، 100، 150، 200 و 250 میلی‌مول نمک طعام خیس می‌گردیدند. پس از گذشت 12، 24 و 36 ساعت 1/0 گرم ماده خشک از هر پتری‌دیش‌ جدا و جهت استخراج قند مورد استفاده قرار می‌گرفت.
الف: استخراج قند:
بمنظور استخراج قند از روش اموکولو استفاده گردید. در این روش ماده گیاهی در اتانول سائیده شده تا به صورت یک ماده یکنواخت در آید. سپس طی چند مرحله محلول فوق را گرم کرده و به آن الکل اضافه می‌گردید. در نهایت این محلول را صاف کرده و جهت اندازه گیری قند از آن استفاده می‌شد.
ب: تهیه معرف آنترون :
برای تهیه معرف آنترون ابتدا 152 سی‌سی اسید سولفوریک 98 درصد با 60 سی‌سی آب مقطر در زیر هود به آرامی رقیق کرده و بعد از خنک شدن محلول اسید میزان 3/0 گرم پودر آنترون به را به آن اضافه کرده و بر روی یک هات‌پلیت قرار می‌گرفت هیتر هات پلیت را خاموش کرده و تنها همزن آن را روشن نگه داشته و با قرار دادن یک عدد مگنت در ظرف حاوی اسید صبر میکنیم تا با آرامی به طور کامل پودر آنترون در محلول اسید حل گردد. محلول بدست آمده را جهت مصارف بعدی در ظرف کهربایی رنگ در یخچال نگه‌داری کرده و برای اندازه‌گیری قند کل مورد استفاده قرار می‌گرفت.
ج: تهیه نمودار استاندارد قند کل :
قبل از اندازه‌گیری میزان قند کل نمونه‌ها لازم بود که منحنی استاندارد قند کل تهیه گردد. برای این منظور در شش لوله آزمایش مقادیر 0، 2، 4، 6، 8 و 10 سی‌سی از محلول گلوکز یک گرم در لیتر ریخته و با آب مقطر حجم هر لوله را به بیست میلی‌لیتر می‌رساندیم. در مرحله بعد از هر لوله آزمایش 4/0 میلی‌لیتر برداشته و با اضافه کردن شش میلی‌لیتر معرف آنترون در شش لوله آزمایش دیگر ریخته و در حمام آب گرم 100 درجه سانتیگراد قرار می‌دادیم. پس از 20 دقیقه لوله‌ها را از حمام آب گرم بیرون آوردیم و پس از خنک شدن نمونه ها در دستگاه اسپکتوفتومتر قرار داده شدند و میزان جذب نور را در طول موج 620 نانومتر قرائت و با کمک نرم‌افزار اکسل نمودار استاندارد قند کل ترسیم می‌گردید.
د: اندازه گیری قند کل:
جهت اندازه‌گیری میزان قند کل از روش مک‌کریدی و همکاران استفاده شد. در این روش به کمک دستگاه اسپکتوفتومتر و با استفاده از معرف آنترون میزان قند کل اندازه گیری می‌شود.
ه: تهیه معرف دی‌نیتروسالیسیلیک اسید :
برای تهیه 200 سی‌سی معرف دی‌نیتروسالیسیلیک اسید 2 گرم هیدروکسید سدیم را در 50 میلی‌لیتر آب مقطر حل کرده و سپس 1/0 گرم سولفیت سدیم به آن اضافه می‌گردید. در ظرف دیگری 2 گرم دی‌نیتروسالیسیلیک اسید را با 4/0 گرم فنل در 50 میلی‌لیتر آب مقطر حل کرده و به محلول اول اضافه کردیم و در نهایت حجم محلول را با کمک آب مقطربه 200 سی‌سی رسانیده و جهت اندازه‌گیری قند احیایی مورد استفاده قرار می‌گرفت.
و: تهیه نمودار استاندارد قند احیایی :
برای تهیه منحنی استاندارد قند احیایی در هشت لوله آزمایش به میزان 0، 1، 5/1، 2، 4، 6، 8 و 10 سی‌سی از محلول گلوکز یک گرم در لیتر ریخته و حجم هر لوله‌ را با آب مقطر به 15 سی‌سی می‌رساندیم. سپس در مرحله بعد 3 سی‌سی از محتویات هر یک از لوله‌ها را با 3 سی‌سی معرف دی‌نیتروسالیسیلیک اسید مخلوط کرده و به مدت 20 دقیقه در حمام آب گرم در دمای 90 درجه سانتیگراد قرار می‌دادیم . بلافاصله بعد از آن یک سی‌سی پتاسیم سدیم تارتارات 40 درصد به آن افزوده شد و پس از خنک شدن لوله‌ها جذب نور را در محلول ها با کمک دستگاه اسپکتوفتومتر در طول موج 575 نانومتر را قرائت نموده و نمودار استاندارد قند احیایی به کمک نرم‌افزار اکسل ترسم گردید.
ز: اندازه گیری قند احیایی:
جهت اندازه‌گیری قند احیایی از روش میلر استفاده گردید. در این روش با استفاده از دستگاه اسپکتوفتومتر و به کمک محلول دی‌نیتروسالیسیلیک اسید میزان قند احیایی اندازه گیری می‌شد.
ح: اندازه گیری قند غیراحیایی:
جهت اندازه گیری قند غیر احیایی از روش شاهد صدیقی و اجمل خان استفاده گردید. در این روش میزان قند غیر احیایی از تفاضل قند کل و قند احیایی محاسبه می گردد.
5- صفات مورد مطالعه:
(1)- سرعت جوانه‌زنی:
Vg= ∑Ni/Di
Vg= سرعت جوانه‌زنی بر حسب تعداد بذر در روز
Ni= تعداد بذر جوانه‌زده در هر روز
Di= شماره روز پس از جوانه‌زنی
(2)- میانگین سرعت جوانه‌زنی ( Average Velocity of Germination = AVG ):
AVG = ∑Nt/∑t
∑Nt = مجموع تعداد بذرهای جوانه‌زده در زمان t
∑t =مجموع زمان ( روز )
(3)- میانگین جوانه‌زنی در روز ( Mean of Day Germination = MDG ):
MDG =∑ (Nt/∑N)
∑Nt = مجموع تعداد بذرهای جوانه‌زده در زمان t
N∑ = تعداد بذرهای جوانه‌زده
(4)- درصد جوانه‌زنی (Germination percentage) :
GP = 100 (N’/N)
N = تعداد کل بذر
N’ = تعداد بذرهای جوانه زده
(5)- مقدار قند:
الف: مقدار قند کل:
مقدار قند کل عبارت است از مجموع میزان قند احیایی و قند غیر احیایی و همانطورکه قبلاً هم ذکر شده جهت اندازه‌گیری آن از روش مک‌کریدی و

افضل و همکاران انجام شد مشخص گردید که تیمار هیدروپرایمینگ در هر دو حالت نرمال و تنش شوری سبب افزایش درصد جوانه‌زنی، متوسط زمان جوانه‌زنی در بذور گندم می‌گردد (افضل و همکاران،2007). کاسیریو و همکاران بیان نمودند که هیدرو پرایمینگ بهترین روش برای جوانه زنی بذور پیاز می‌باشد ( کاسیریو و همکاران، 2004)و مشاهده گردید که یافته‌های آنان با تحقیقات کایا و همکاران ( کایا و همکاران، 2004) و همچنین تحقیقات باسرا و همکاران مطابقت دارد. طبق گزارش باسرا و همکاران بذور هیدروپرایم شده آفتابگردان و گندم توانایی جوانه‌زنی سریعتر را تحت شرایط تنش شوری را دارا می‌باشند ( باسرا و همکاران، 2006). در تحقیقی دیگر که برروی گیاه شنبلیله انجام شد مشخص گردید که هیدرو پرایمینگ در دو حالت نرمال و تنش سبب افزایش میزان جوانه زنی و متوسط زمان جوانه‌زنی می‌شود و بعلاوه بر اثر هیدروپرایمینگ میزان جوانه‌زنی نرمال افزایش می یابد ( علی‌آبادی فراهانی و معروفی، 2011). نتایج بدست آمده از این تحقیق با تحقیقات تورنتون و پاول که بر روی گل کلم و همچنین تحقیقات سرینیواسان و همکاران که بر روی بذور خردل مطالعه کرده بودند مطابقت داشت(تورنتون و پاول، 1992) (سرینیواسان و همکاران، 1999). در گزارشی دیگر مشخص شد که هیدروپرایمینگ بر روی جوانه‌زنی گیاه ریحان تحت شرایط تنش شوری دارای تأثیر مثبت بوده و سبب افزایش درصد جوانه‌زنی و میزان ویگور در بذور این گیاه می شود ( علی‌آبادی فراهانی و معروفی، 2011). در مطالعه‌ای که بر روی گیاه کنجد انجام شد مشخص گردید که تیمار هیدرو پرایمینگ در شرایط تنش شوری بر روی درصد جوانه زنی و زمان رسیدن به 50 درصد جوانه زنی موثر بود ( فردول و همکاران، 1390). بر طبق گزارشی دیگرتیمار هیدروپرایمینگ بر روی زیره سبز در هر دو حالت تنش و نرمال سبب بهبود میزان جوانه‌زنی و متوسط زمان جوانه زنی شد و همچنین این تیمار سبب افزایش جوانه‌زنی نرمال گردید ( نعمت‌الهی و همکاران، 2009). افضل و همکاران گزارش نمودند که در گیاه برنج شوری سبب کاهشی قابل توجه در جوانه زنی و رشد سیدلینگ‌ها گردید. وی همچنین بیان نمود که تیمار هیدروپرایمینگ سبب بهبود جوانه‌زنی و خصوصیات وابسته به آن از جمله درصد نهایی جوانه‌زنی، متوسط زمان جوانه‌زنی و زمان رسیدن به 50 درصد جوانه‌زنی در مقابل بذور پرایم نشده گردید ( افضل و همکاران، 2012). در تحقیقی دیگر که توسط شفیع زاده و همکاران بر روی گیاه گل گاوزبان انجام شد مشخص گردید که هیدروپرایمینگ بر روی درصد جوانه‌زنی، سرعت جوانه زنی، و بنیه بذر دارای تأثیر معنی داری بوده است. در تمامی تیمارها با افزایش سطوح شوری درصد جوانه‌زنی کاهش یافته است ولی در سطوح شوری پائین بذرهای تمیار شده نسبت به بذرهای شاهد درصد جوانه‌زنی بیشتری داشتند ( شفیع‌زاده و همکاران، 1389). در مطالعه‌ای که بر روی گیاه کلزا انجام شده مشخص گردید که هیدروپرایمینگ بذور کلزا در شرایط تنش شوری سبب کاهش زمان جوانه‌زنی می‌گردد. همچنین مشخص گردید که این تیمار بخصوص در شرایط پتانسیل اسمزی پایین سبب تسریع جوانه زنی می‌شود ( امیدی و همکاران، 2009). در گزارشی دیگر که بیان‌گر نتیجه مشابهی با تحقیقات امیدی و همکاران می‌باشد دهارمالینگام و باسو بیان نمودند که خیساندن و سپس خشک کردن بذر کلزا سبب افزایش جوانه زنی در این گیاه می‌گردد (دهارمالینگام و باسو، 1990). خدا بخش و همکاران گزارش نمودند که در گیاه نخود هیدروپرایمینگ در زمان تنش شوری سبب بهبود سرعت و درصد جوانه‌زنی می‌شود ( خدابخش و همکاران، 1389). بر خلاف نتایج فوق در تحقیقی که بر روی گیاه یونجه انجام شده مشخص گردید که هیدرو پرایمینگ در شرایط تنش شوری بر روی درصد جوانه‌زنی تأثیر ندارد ( جرجندی و شریفی سیرچی، 2012). در تحقیقی دیگر که برروی گیاه Suaeda salsa انجام گرفت مشخص شد که به طور کلی درصد جوانه‌زنی با بالا رفتن غلظت نمک طعام کاهش می‌یابد اما در غلظتهای پایین تأثیر منفی قابل توجهی بر روی جوانه‌زنی ندارد. در این آزمایش از چندین ماده مختلف جهت پرایمینگ استفاده شده بود که در مورد درصد جوانه زنی کمترین میزان جوانه‌زنی زمانی مشاهده شد که جهت پرایمینگ از آب خالص استفاده شده بود. در مورد میزان جوانه‌زنی این میزان با استفاده از آب خالص حتی از میزان جوانه زنی شاهد نیز کمتر شد ( سونگ و همکاران، 2012). در نهایت باید ذکر گردد که هیدروپرایمینگ بر روی بذور برخی گیاهان سبب افزایش بعضی شاخص‌های جوانه‌زنی هم در حالت تنش و هم در حالت نرمال می‌شود که می‌توان به گیاهان گندم، آفتابگردان، شنبلیله و زیره اشاره کرد. در مورد گیاه ماریتیغال این تیمار سبب افزایش درصد جوانه زنی گردید اما در گیاه یونجه بی‌تأثیر بوده و در گیاه Suada salsa دارای تأثیر منفی بوده است و در کل می‌توان نتیجه گیری کرد که تأثیرات این پرایمینگ نیز مانند سالیسیلیک اسید پرایمینگ وابسته به نوع گونه بوده و همچنین باید در نظر گرفته شود که مدت زمان پرایمینگ نیز همانند غلظت در سالیسیلیک اسید پرایمینگ می‌تواند فاکتور مهمی در جهت تأثیرات این نوع پرایمینگ باشد.
2-3 پیش تیمار سازی با نمک(هالو پرایمینگ):
پیش‌تیمار سازی با نمک می‌تواند روش خوبی برای ایجاد مقاومت در بذور نسبت به شوری باشد ( افکاری باجه باج، 2009) و به بیان دیگر می‌توان گفت که پیش‌تیمار سازی با نمک روش مناسبی جهت سازگاری بذر با تنش شوری می باشد (وایب و مهی‌الدین، 1987) (کانو و همکاران، 1991) ( کایوالا و همکاران، 1996). مشاهده شده است که در گیاهان طالبی ( کواریرتو و همکاران2006) (جامسون و همکاران، 1997) و گوجه فرنگی (سیورتیپسو همکاران، 2003) پیش تیمار سازی با نمک باعث بهبود جوانه‌زنی، رشد سیدلینگ‌ها و رویش گیاه گردیده است. همچنین در گیاه کلزا علاوه بر درصد نهایی جوانه زنی بر روی متوسط مدت زمان جوانه زنی و وزن خشک نیز دارای تأثیر مثبت داشته است ( فرهودی و شریف‌زاده، 2006). در گزارشی دیگر بیان شده است که پرایمینگ بوسیله نمک طعام در گیاه کلزا باعث افزایش شاخص جوانه زنی و درصد نهایی جوانه زنی شده است. شوری سبب کاهش درصد نهایی جوانه زنی و شاخص جوانه زنی در دو گروه بذور پرایم شده و پرایم نشده گردید که این کاهش در بذور پرایم نشده با افزایش میزان شوری با شدت بیشتری بود ( عبدالهی و جعفری، 2012). شکاری و همکاران نیز گزارش نمودند که پرایمینگ به وسیله نمک در کیاه کلزا منجر به افزایش سرعت و درصد جوانه زنی گردید ( شکاری و همکاران، 2000). در تحقیقی دیگر که بر روی گیاه کلزا انجام گردیده بود نتایج مشابهی در مورد میزان جوانه‌زنی و درصد جوانه زنی گزارش گردید( محمدی، 2009). در مورد خربزه رقم تخم قند گزارش شده که پیش‌تیمار سازی بوسیله نمک سبب افزایش میزان کربوهیدرات گردیده است ( فرهودی و همکاران، 2011). نتایج مشابهی در مورد تأثیر مثبت پرایمینگ در مورد گیاه طالبی گزارش شده است. در این تحقیق گزارش شده است که در شوری 5/1 درصد بذور این گیاه قادر به جوانه زنی نبودند در حالی که درصد جوانه زنی در بذور پرایم شده به 45 درصد می رسید (سیوریتیپ و همکاران، 2003). همچنین در گیاه طالبی نیز پیش‌تیمار سازی بوسیله نمک سبب افزایش میزان کربوهیدرات ‌های محلول گردید و در نتیجه مقاوت گیاه نسبت به تنش شوری بهبود یافت (سیوریتیپ و همکاران، 2003). تغیرات فیزیولوژیکی ناشی از پیش‌تیمارسازی با نمک به ندرت مورد مطالعه قرار گرفته‌اند ( کایولا و همکاران، 1996). در گزارش دیگری آمده است که پیل با انجام آزمایشی روی آسپراگوس و گوجه فرنگی ( پیل، 1991) و از سوی دیگر پسام و کاکوریوتیس بر روی گیاه خیار چنین نتیجه گرفتند که پیش تیمار باعث بهبود جوانه زنی بذرها و ظهور گیاه‌چه ورشد تحت شرایط تنش شوری می‌شود ( پسام و کاکوریوتیس، 1994). همچنین اسماعیل‌پور و همکاران گزارش کردند که پرایمینگ بذر به کمک نمک طعام در بذور گیاه خیار سبب افزایش درصد نهایی جوانه‌زنی و میزان جوانه زنی در این گیاه می‌شود ( اسماعیل‌پور و همکاران، 2006). در مورد گیاه آفتابگردان مشاهده شد که بذور پیش‌تیمار سازی شده با نمک و بذوری که پیش تیمار سازی نشده بودند، هر دو گروه بر اثر افزایش شوری کاهشی را در درصد جوانه‌زنی نشان دادند که این موضوع در گیاهان پیش‌تیمار سازی نشده بیشتر بوده است (افکاری باجه‌باج، 2009). بذرهای تیمار شده دارای کارایی بهتری در زمینه جذب آب در محیط رشد می‌باشند چون مشخص است که فعالیت‌های متابولیک در بذر در حین جوانه‌زنی قبل از زمانی آغاز می‌شود که ریشه‌چه و ساقه چه ظاهر شود (هوپر و همکاران، 1979). به طور کلی می‌توان نتیجه گرفت که توانایی بالاتر در مقاومت نسبت به شوری در گیاهانی که از بذور پرایم شده به وسیله نمک تولید شده بودند ناشی از توانایی بالاتر این گیاهان در تنظیم اسمزی است که این موضوع ناشی از آن است که این گیاهان دارای میزان بیشتری یون Na+ و Cl- در ریشه ها و میزان بیشتری قند و مواد آلی در برگها نسبت به گیاهانی که از بذور پرایم نشده بدست آمده‌اند، می‌باشند ( فرهودی و شریف‌زاده، 2006). در تحقیقی دیگر که بر روی بذرو گیاه ماریتیغال انجام گرفته است مشخص گردیده است که پرایمینگ به وسیله نمک طعام باعث بهبود جوانه زنی در این گیاه می‌شود هرچند که پرایمینگ باعث افزایش درصد جوانه زنی در این گیاه گردید اما این افزایش در سطوح پایین‌تر شوری بیشتر بود و جوانه زنی در بذور پرایم شده به نسبت بذور شاهد سریعتر روی می داد ( صدقی و همکاران، 2010). در مورد گیاه برنج شوری باعث کاهش جوانه زنی می‌گردد اما پرایمینگ نمک سبب بهبود جوانه زنی و خصوصیات وابسته به آن می‌شود که به عنوان مثال می‌توان به درصد نهایی جوانه‌زنی، متوسط زمان جوانه‌زنی و همچنین زمان رسیدن به 50 درصد جوانه‌زنی اشاره کرد (افضل و همکاران، 2012). گزارش شده است که پرایمینگ با نمک طعام در سطوح مختلف شوری بر روی عملکرد فلفل تند موثر است این نتایج حاکی از آن بودند که درصد نهایی جوانه‌زنی بر اثر شوری کاهش می‌یابد که این موضوع با افزایش میزان شوری شدیدتر می‌شود و این در حالی است که پرایمینگ سبب کاهش اثرات مخرب شوری می‌گردد. همچنین مشاهده شده که پرایمینگ باعث کاهش زمان مورد نیاز جهت جوانه‌زنی و بهبود شاخص ظهور جوانه گردیده است ( خان و همکاران، 2009). بهبود جوانه زنی توسط پرایمینگ نمک طعام همچنین توسط اسمیت و کوب نیز گزارش شده است ( اسمیت و کوب، 1991). در تحقیقی که در پاکستان بر روی چند واریته گندم صورت گرفت مشخص شد که درصد جوانه‌زنی بر اثر افزایش شوری به شدت کاهش یافت ولی با انجام عمل پرایمینگ افزایش زیادی در درصد جوانه‌زنی بذور پرایم شده نسبت به بذور پرایم نشده مشاهده گردید ( جمال و همکاران، 2012). در تأ
یید تأثیر مثبت پرایمینگ نمک طعام بر روی گیاه گندم اقبال و همکاران بیان کردند که این تیمار روشی موثردر کاهش اثرات سو تنش شوری بر روی گندم می‌باشد ( اقبال و همکاران، 2006). ابرو و همکاران نیز گزارش مشابهی را در این زمینه نمودند و همچنین اضافه کردند که پرایمینگ به کمک نمک سبب کاهش تعداد روزهای جوانه‌زنی می‌شود ( ابرو و همکاران، 2009). تحقیقات نشان داده که پیش تیمار نمک طعام بر روی ذرت واریته 704 درصد سبز شدن با افزایش شوری در هر دو شرایط پیش‌تیمار و عدم پیش‌تیمار کاهش یافت اما پرایمینگ بذرها سبب افزایش درصد جوانه‌زنی آنها تحت شرایط تنش گردید. پیش تیمار کردن بذرها توانست تا حد زیادی میانگین مدت سبز شدن را در شرایط شوری حفظ کرده و مانع از افزایش آن در شرایط تنش شوری شود ( سالاری و همکاران، 1387). در گزارشی دیگر در مورد دو گونه

آرتیپلیکس تأثیرات مثبت این نوع پرایمینگ به ثبت رسید که این نتایج حاکی از آن بودند که جوانه‌زنی و رویش جوانه‌ها در شرایط تنش شوری تحت تأثیر مثبت این عمل قرار می‌گیرند. آنان به این نتیجه رسیدند که پرایمینگ به وسیله نمک طعام کارایی بذور را تحت تأثیر تنش‌های شدید شوری بهبود می‌بخشد (کاتمبی و همکاران، 1998). در مورد هالوپرایمینگ باید ذکر گردد اثرات این پرایمینگ نیز مانند دیگر پرایمینگ‌ها با توجه به هر گونه گیاهی متفاوت بوده و در هر گیاهی بر روی شاخص یا شاخص‌هایی تأثیر گذار بوده که این تفاوتها را می‌توان به تفاوت در نوع گیاهان مختلف، سطوح گوناگون شوری و تفاوت در مدت زمان پرایمینگ نسبت داد.
2-4 پیش تیمار سازی با جیبریلیک اسید:
به طور کلی مشاهده شده است که پیش تیمار سازی بذر جوانه زنی را در گیاهان زراعی بخصوص در سبزیجات افزایش می‌دهد (هدکر و کولبیر، 1977). پیش‌تیمارسازی شیمیایی و هورمونی دارای تأثیرات متفاوتی بر روی گونه‌های گیاهی مختلف می‌باشند ( والاس و الیزابت، 2000). کوار و همکاران دریافتند که جیبرلیک اسید با غلظت 6 میکرو مول سبب کاهش جوانه زنی و رشد دانه‌رست ها تحت شرایط تنش شوری می‌شود ( کوار و همکاران ، 1998). افزایش سطوح جیبرلیک اسید در جوانه زنی تحت شرایط تنش شوری باعث افزایش قابل ملاحظه در درصد جوانه زنی بذور گندم در قیاس با بذور پرایم نشده می‌شود هرچند که تیمار با جیبرلیک اسید با غلظت یک میلی مول سبب کاهش درصد جوانه زنی می‌گردد. بکار بردن جیبرلیک اسید باعث جبران اثر منفی سطوح شوری در جوانه زنی می‌شود (بحرانی و پوررضا، 2012). جوانه‌زنی بذر مهمترین فاکتور محدود کننده استقرار گیاهان در شرایط تنش شوری می‌باشد ( قوامی و رامین، 2007). مشاهده شده است که افزودن جیبریلین برونزا باعث افزایش دسترسی به جیبریلین درونزا می‌شود و موجب افزایش جوانه‌زنی در شرایط تنش می‌گردد ( کاور و همکاران، 2000). گزارش شده است که جیبریلین نه تنها در افزایش بیوسنتز آنزیم آلفا آمیلاز نقش دارد بلکه فرایند ترشحی آلفا آمیلاز نیز پس از رونویسی ژن به‌وسیله جیبریلین تنظیم می شود ( نانجو و همکاران، 2004). پیش تیمار سازی بذر بوسیله جیبریلیک اسید می‌تواند موجب افزایش سرعت فعالیت‌های متابولیک قبل از جوانه زنی شود و می‌تواند عامل جوانه زنی بذور تحت شرایط تنش شوری گردد ( وارما و همکاران، 1984). در مورد گیاه چغندر قند کاربرد جیبریلیک اسید با غلظت 150 و 200 میلی‌گرم باعث افزایش جوانه زنی بذور تحت شرایط تنش شوری گردید همچنین این مسئله در مورد جذب آب نیز صادق بود ( جمیل و شیخ‌رها، 2007). بذور ماریتیغال که در معرض جیبریلیک اسید قرار گرفته بودند به مقدار قابل توجهی میزان جوانه‌زنی آنها تحت شرایط شوری افزایش پیدا کرد هرچند که پرایمینگ به کمک جیبرلیک اسید سبب افزایش درصد جوانه‌زنی تحت شرایط تنش شوری در کلیه سطوح شوری بود اما این افزایش در سطوح پایین شوری بیشتر بود ( صدقی و همکاران، 2010). در مورد گیاه سالیکورنیا مشاهده شده است کاربرد جیبریلیک اسید تأثیری بر روی جوانه زنی این گیاه چه در شرایط شور و چه در شرایط غیر شور نداشته است (گل و اجمل خان، 2003). در مطالعه‌ای دیگر مشاهده شده است که در گیاه Sacobatus‌ vermiclatus جیبرلیک اسید دارای تأثیر بسیار زیادی در رابطه با افزایش میزان جوانه زنی در محیط غیر شور بوده اما در شرایط شوری جیبرلیک اسید باعث کاهش اثرات زیان‌بار شوری بر روی جوانه زنی می‌گردید ( گول و همکاران، 2001). در تحقیقی دیگر در مورد گیاه چغندر قند مشاهده شده است که بذور پرایم شده بوسیله جیبرلیک اسید در شرایط تنش شوری دارای کارایی بالاتری نسبت به بذور پرایم نشده می‌باشند. پرایمینگ سبب کاهش زمان جوانه‌زنی میگردد اما شرایط تنش شوری به طور قابل ملاحظه ای سبب افزایش این مدت می‌گردد و علاوه بر این پرایمینگ موجب جوانه زنی نرمال در کلیه بذور پرایم شده می‌گردد ( جمیل و شیخ رها، 2007). در مورد گیاه ذرت مشاهده شده است که با افزایش شوری درصد و میزان جوانه زنی کاهش می‌یابد، همچنین مشاهده گردید که پرایمینگ با غلظت‌های پایین از جیبرلیک اسید تأثیری بر روی جوانه زنی بذور نداشته است (قدرت و روستا، 2012). خان و همکاران گزارش کردند که استفاده از جیبرلیک اسید با غلظت یک میلی مول جهت پرایمینگ بر روی گیاه کرفس دارای هیچ گونه تأثیری نبوده است ( خان و همکاران، 1990). در تحقیقی دیگر که بر روی گیاه گندم صورت گرفت مشاهده شد که جوانه‌زنی بذور گندم در محیطی که حاوی 100و 200 میلی مول نمک طعام بود محدود گردید اما جیبرلیک اسید موجب افزایش میزان جوانه‌زنی تحت شرایط تنش شوری گردید (تورکیلماز، 2012). در مورد گیاه کاهو نیز تأثیرات مشابه گزارش گردیده است، در این گیاه نیز درصد جوانه‌زنی بذور در حضور نمک طعام در هر دو گروه بذرهای پرایم شده و نشده کاهش میابد اما درصد جوانه زنی در کلیه سطوح پرایمینگ جیبرلیک اسید به غیر از غلظت سه میلی مول بیش از بذور پرایم نشده بوده است ( هلا و همکاران، 2012). در تحقیقی دیگر در مورد گیاه کاهو مجددداً مشاهده شد که شوری به طور قابل توجهی سبب کاهش درصد جوانه‌زنی در مقابل گروه شاهد ( بدون نمک ) گردید اما کاربرد جیبرلیک اسید سبب افزایش درصد جوانه‌زنی گردید (نصری و همکاران، 2012). تأثیرات مثبت پرایمینگ به کمک جیبرلیک اسید در کاهش تأثیرات منفی شوری بر روی جوانه زنی در گیاه نی نیز مشاهده شده است ( فیتر و هی، 1981). در تحقیقی دیگر بر روی بذور گیاه جو تأثیرات مثبت مشابه‌ای گزارش گردیده و مشاهده شد در شرایط تنش شوری استفاده از روش پرایمینگ به کمک جیبرلیک اسید می‌تواند در کاهش اثرات زیان‌بار شوری بر روی جوانه زنی تأثیر مثبتی داشته باشد (نائم و محمد، 2006). کاربرد جیبرلیک اسید با غلظت 75 میلی گرم بر لیتر باعث بیشترین مقاومت به شوری در گیاه خردل شده است ( شاه، 2007). در گیاه خار مقدس و کاسنی پرایمینگ بذور به کمک جیبرلیک اسید دارای تأثیری مثبت بر روی بهبود جوانه زنی بذور این گیاهان تحت شرایط تنش شوری داشته است ( کافی و همکاران، 1389). همانند دیگر پرایمینگ‌ها اثرات جیبرلیک اسید پرایمینگ نیز در گونه‌های گیاهی مختلف گوناگون می‌باشد و به عنوان مثال در گیاهانی چون گندم و ماریتغال سبب افزایش شاخص‌های جوانه‌ز
نی در زمان تنش شوری می‌شود اما در گیاهان کرفس و سالیکورنیا بی‌تأثیر می‌باشد از سوی دیگر در گیاه ذرت در غلظت‌های پایین این پرایمینگ بی‌تأثیر بوده و این خود نشان دهنده تأثیر غلظت محلول پرایمینگ بر نتیجه حاصله از تیمار پرایمینگ می‌باشد.
2-5 تأثیر شوری بر روی قند کل در بذر:
بر طبق نظر گیل و سینگ جوانه‌زنی، رویش و دیگر فرایند‌های مربوطه میتواند تحت تأثیر تنش شوری قرار گیرند. تغییر در هر یک از این فرایندها بخصوص متابولیسم کربوهیدرات که نقش مهمی را در طی فرایند جوانه‌زنی بازی می‌کند می‌تواند بر روی دیگر فعالیت‌های متابولیک تأثیر گذار باشد ( گیل و سینگ 1985). گیاهان بوسیله روشهای مختلفی مانند تغییر در فرایندهای فیزیولوژیک و بیوشیمیایی، خود را در مقابل تنش‌های مختلف سازگار می‌کنند ( بوهنرت و همکاران، 1995). متابولیسم ذخایر کربوهدرات در طی دوره اولیه جوانه‌زنی رخ می‌دهد، بخصوص بعد از خروج ریشه‌چه. هرچند در مناطق رویشی مانند محور جنینی بعضی تحرکات مواد ذخیره‌ای می‌تواند قبل از جوانه‌زنی رخ دهند ( بولی و بلک، 1994). به نظر می‌رسد که قندهای محلول در تنظیم اسمزی سلولها طی دوره جوانه‌زنی نقش مهمی را ایفا ‌کنند ( گورهام و همکاران، 1981). قندهای محلول به عنوان تنظیم کننده‌های اسمزی شناخته شده‌اند و از بین آنها قندهای غیر احیایی مانند دیساکاریدها و اولیگوساکاریدها بیشتر به صورت مستقیم در پایداری غشا دخالت دارند در حالی که سطوح بالای قندهای احیایی مربوط به متابولیسم بالا و از دست دادن مقاومت به خشکی است ( پنسه و همکاران، 2005). مشاهده شده است که در بین دو واریته گندمی که تحت تنش شوری قرار گرفته بودند، با بالا رفتن میزان شوری میزان قند کل نیز افزایش یافت ( حمید و همکاران، 2008 ). در مطالعه‌ای دیگر که بر روی جوانه زنی برنج تحت شرایط تنش شوری انجام شده است میزان کل قندهای محلول در اندوسپرم بذور جوانه زده که در معرض تنش شوری بودند در طی دوره جوانه‌زنی اندکی افزایش یافت ( کیم و همکاران، 2006 ). در تحقیق که بر روی تأثیر شوری بر روی گیاه سورگوم صورت گرفت مشاهده شد که قند کل در بذوری که تحت تنش شوری قرار گرفته بودند بسیار بالاتر از بذور شاهد بود. این مسئله می‌تواند ناشی از این حقیقت باشد که متابولیسم کربوهیدرات در بذر تحت شرایط تنش شوری به عنوان یک فرایند دینامیک شناخته می‌شود که خود شامل فرایندی است که طی آن پلی‌ساکاریدها تخریب می‌شوند و ترکیباتی جدید تولید می‌شوند با این‌حال برخی از محققین بر این باورند که تنش شوری سبب تحریک انباشت قندهای محلول می‌شود ( گیل و همکاران، 2001). در مطالعه‌ای که بر روی جوانه زنی بذور گیاه Chenopodium quinoa Wild. در طی شرایط تنش شوری انجام شده مشاهده گردید که میزان کربوهیدرات کل در طی جوانه زنی در محل محور جنینی و لپه‌ها تغییر کرده است همچنین مشاهده گردید که در طی 6 ساعت اول جوانه زنی میزان کل قند محلول به طرز چشمگیری در بذور شاهد افزایش یافت سپس به سرعت کاهش یافت. در مورد بذور تحت تنش در هر دو بافت کاهش اولیه‌ای در میزان کل قند محلول نشان داده شد که در مراحل بعدی بهبود یافت (پرادو و همکاران، 2000). بر طبق گزارش لوباتو و همکاران سطوح کربوهیدرات کل در بذور لوبیای چشم بلبلی که در معرض تنش شوری قرار داشت به طور قابل توجهی کاهش یافت. نتایج حاصله حاکی از آن بودند که در سطوح کم تنش شوری میزان کربوهیدرات کل محلول کاهش یافته و سقوط شدیدی را در سطوح بالا نمک نشان داد ( لاباتو و همکاران، 2009). بر طبق گزارش بن دخیل و دندن، بذور گیاه بامیه‌ای که تحت تنش شوری قرار گرفته بودند دارای میزان بالاتری قند کل نسبت به بذوری که در شرایط عادی قرار داشتند بودند ( بن‌دخیل و دندن، 2010). در مطالعه‌ای که بر روی گیاه هندوانه انجام گردیده مشخص شد که یه طور کلی با افزایش میزان شوری از میزان قند کل بذر کم می‌شود ( سیوریتیپ و همکاران، 2003 ). در مطالعه‌ای که بر روی 5 واریته مختلف گندم صورت گرفت مشاهده شد که بذور این گیاه نیز تحت شرایط تنش شوری میزان بالاتری از تجمع قند را در خود نشان دادند که مقدار آن از 25 میلی‌مول تا 100 میلی‌مول دارای یک روند افزایشی بود ( داتا و همکاران، 2010). بر طبق گزارش گادالاه میزان قندهای محلولی در بذور باقلایی که تحت تنش شوری قرار گرفته کاهش می‌یابد (گادالاه، 1999). گزارش شده است که هیچ ارتباطی بین ظرفیت جوانه‌زنی در غلظتهای بالای نمک و غلظت کربوهیدرات کل وجود ندارد ( لدروود و همکاران، 2007). در برخی ژنوتیپ‌های برنج میزان قند در مواجه با شوری زیاد و در برخی دیگر کم گردیده است (المگیر و علی، 199).در تحقیقی که بر روی سه گونه پسته انجام شده است مشاهده گردید که شوری نمک کلرید سدیم در سطوح پایین شوری اثر قابل توجهی بر روی میزان قندهای محلول در گونه‌های مختلف نداشته هرچند که شوری به میزان متوسط و زیاد سبب افزایش در میزان کل قند‌های محلول در رقم آک گردید و با اینحال هیچ تفاوت قابل توجهی بین دو گونه دیگر نسبت به شاهد مشاهده نشده، ولی تفاوت در میزان قندهای محلول بین رقم آک و دو گونه دیگر در شوری‌های 200 و 300 میلی‌مول مشاهده گردیده است ( عباسپور و همکاران، 2012). در نهایت می‌توان بیان کرد که تنش شوری بر روی میزان قند کل

می‌گیرد (اِلیس و روبرتز، 1981).
پرایم بذر را می‌توان در محیط‌های مختلف چون آب ( هیدروپرایمینگ)، قرار دادن در معرض محلول‌های با پتانسیل آب پایین مانند پلی‌اتیلن‌گلایکول، یا محلولهای نمک مانند نیترات پتاسیم، کلرید پتاسیم، فسفات پتاسیم، سولفات منیزیم، کلرید کلسیم و نمک طعام یا کلرید سدیم ( اسموپرایمینگ) و همچنین پرایم بوسیله کنترل کننده‌های رشد گیاهی و پلی‌آمین‌ها انجام داد ( فاروق و همکاران 2010). گزارش شده است که پرایم بذرها باعث افزایش ویگور، سرعت و یکنواختی جوانه زنی و بهبود محصول در سبزیجات و گیاهان زینتی می شود (دیرمان و همکاران، 1987) ( بروگ گینک و همکاران، 1999). هر تیمار دارای محاسن و معایب خاص خود است و دارای تأثیرات مختلفی با توجه به غلظت ماده مورد استفاده در تیمار، گونه گیاه و در نهایت سطح رشد گیاه و طول دوره پرایم می‌باشد ( تزورتزاکیس، 2009). این تفاوت‌ها زمانی بیشتر مشخص می‌شوند که بذور در شرایط مختلف انبار داری و تنش‌های غیر زنده مانند تنش شوری در دوره جوانه‌زنی قرار می‌گیرند (کایولیا و همکاران، 1996). بسیاری از تغییرات فیزیولوژیک، بیوشیمیایی و ملکولی را می‌توان یافت که احتمالاً نحوه عملکرد آنها شامل زودتر شدن و افزایش فعالیت پروتئین‌سنتاز، آلدولاز و ایزوسیترات‌لیاز و همچنین افزایش فعالیت گلوکز 6 فسفات دی‌هیدرو‌ژناز و کاهش فعالیت الکل‌دی‌هیدرو‌ژناز در بذور پرایم شده ذرت شیرین و گیاه آفتاب‌گردان گردید که این موضوع باعث افزایش تحرک ذخایر غذایی شده است (اسمیت و کوب، 1991) ( فو و همکاران، 1988) ( وحید و همکاران، 1999). پیش تیمار بذر یا پرایمینگ یک تکنیک ساده و رویکرد جایگزین است که اخیراً در جهت غلبه بر مشکل شوری مورد استفاده قرار می‌گیرد. پرایمینگ یکی از راه‌های فیزیولوژیکی است که باعث جوانه‌زنی سریعتر و یکنواخت‌تر بذر می‌شود (سیویرتپِ و دورادو، 1995). برای بسیاری از گونه‌های سبزیجات پرایمینگ سبب افزایش ویگور و عملکرد می‌شود و نتیجه این افزایش عملکرد باعث میشود هزینه اضافی که بر اثر این عمل به وجود آمده پوشش داده شود ( اعزمی و محمدی، 2008). تاثیرات مثبت پرایمینگ بر روی بسیاری از سبزیجات از جمله هویج مشاهده شده ( بالبینوت و لوپز، 2006). پرایم‌های مختلف بذر از جمله اسموپرایمینگ مسئول نسخه برداری سریعتر DNA که در نتیجه افزایش RNA و پروتئین سنتاز همراه با افزایش دسترسی به ATP ، بازسازی بخش های آسیب دیده بذر و کاهش کمبود متابولیت‌ها می‌شود (الیس و باچر، 2007) (گیاسی و همکاران، 2008). خیساندن بذرها ممکن است برای ظرفیت جوانه‌زنی موثر باشد و در صورت لزوم استفاده گردد، که البته خیساندن طولانی مدت سبب وارد آمدن خسارت به بذرهای بسیاری از گونه‌های گیاهی می‌شود. خسارت پیش‌خیساندن در سویا به غلظت پایین اکسیژن داخل بذر نسبت داده می‌شود. با این وجود بیشتر وقتها خروج آنزیم‌ها و مواد غذایی از بذرها نیز دیده می‌شود ( محمدی و همکاران، 1390).
1-7 ترکیبات شیمیایی ماریتیغال :
اعضای مختلف گیاه ماریتیغال دارای تانن، نوعی ماده تلخ، یک نوع رزین و دانه آن نیز دارای یک ماده روغنی، آمیدن و مواد آلبومینوئیدی می‌باشد. مواد مذکور در آلبومن دانه، واقع در زیر پوسته خارجی آن وجود دارد. از این نظر برای درمان بیماریها مصرف دانه آن توصیه گردیده است. طبق بررسیهای انجام شده برگ‌های این گیاه دارای ماده‌ای به نام کنی‌سین (Cnicine)است و دانه‌های آن دارای ماده‌ای به‌نام تیرامین (Tyramine) است. تیرامین به حالت متبلور در بنزن یا الکل بدست ‌می‌آید. این ماده در گرمای 145 درجه سانتیگراد ذوب می‌شود. هر گرم آن در 95 میلی‌لیتر آب 15 درجه سانتیگراد و 10 میلی‌لیتر آب جوش محلول می‌شود. در بنزن و گزیلن نیز به مقدار کم حل می‌شود. از میوه ماریتیغال ماده‌ای به‌نام سیلی‌مارین (Silymarin) به فرمول C25H22O10 شامل سه ایزومر اصلی به‌ نام‌های سیلی‌بین (Silibin)، سیلی دیانین (Silydianin) و سیلی‌کریستین (Silychiristin) استخراج گردیده است مواد موثره گیاه ماریتیغال از نوع فلاونولیگنان‌ها هستند که این مواد 5/1 تا 3 درصد وزن دانه ماریتیغال را تشکیل می‌دهند این ترکیبات از نظر شیمیایی متعلق به فنل‌ها هستند و رنگ آنها زرد می‌باشند. مهمترین فلاونوئیدهای موجود در دانه‌های این گیاه عبارتند از سیلیبین، سیلی‌کریستین و سیلی‌دیانین که مجموعه آنها تحت عنوان ترکیبات سیلی‌مارین شناخته می‌شوند (زرگری، 1375).
1-8 خواص فیزیکی و شیمایی روغن دانه ماریتیغال:
دانه ماریتیغال شامل 5/0 ± 7/22 درصد روغن است که این میزان با نتیجه مطالعه هادولین و همکاران تطابق دارد (گلی و همکاران، 1386). در آن تحقیق از چندین نوع حلال آلی برای استخراج روغن از دانه ماریتیغال استفاده شده که بهترین راندمان استخراج (5/22 درصد) توسط حلال پترولیوم اتر به دست آمده است ( هادولین و همکاران، 2001). در مقایسه با دانه‌های روغنی رایج، دانه ماریتیغال بیشتر از دانه تجاری سویا (20-18 درصد) و تخم پنبه (20-18 درصد) می‌باشد (گانستون، 2002). ترکیب اسیدهای چرب در روغن ماریتیغال توسط دستگاه GC تعیین شده و در میان اسیدهای چرب مختلف اسید لینولئیک بیشترین مقدار را (2/51 درصد) به خود اختصاص داده که در مقایسه با روغن بادام زمینی این میزان بیشتر بوده ولی با روغن‌های سویا و پنبه دانه تقریباً برابری می‌کند. پس از آن اسید اولیئک بیش از اسیدهای چرب دیگر است (8/28 درصد) که میزان این اسید بیشتر از درصد آن در روغن سویا و تخم پنبه می‌باشد. میزان اسید لینولنیک روغن ماریتیغال (65/3 درصد) بیشتر از اکثر روغن‌های رایج بوده اما از روغن‌های تجاری سویا و کانولا کمتر است که بیانگر پایداری بیشتر این روغن در برابر اکسیداسیون نسبت به روغن‌های مذکور است. با توجه به نوع و مقدار اسید‌های چرب می‌توان گفت که روغن ماریتیغال در گروه روغن‌های لینولئیک- اولئیک قرار می‌گیرد، که در این گروه روغن‌های همچون سویا ، آفتابگردان و گلرنگ نیز طبقه بندی می‌شوند(گلی و همکاران، 1386).
1-9 اثرات درمانی سیلی‌مارین:
ریشه و اندامهای هوایی گیاه ماریتیغال طعم تلخ و اثر اشتها‌آور داشته و در طب سنتی برای درمان بیماری‌های طحال، کبد و یبوست‌های مزمن استفاده می‌شود (ولاگ و استودلا، 1387) (زرگری، 1375). اثر محافظت کبدی گیاه در چندین تحقیق حیوانی و انسانی گزارش شده است. در این گزارش‌ها ثابت شده است که آسیب کبدی توسط موادی مانند تتراکلریدکربن، گالاکتوزامین و الکل ایجاد می‌شودو سیلی‌مارین کبد را در برابر این مواد محافظت می‌کند (لترون و همکاران 1990) ( مورل و همکاران 1989) (کلوت و همکاران، 1994). یکی از مهمترین اثرات مخافظت کبدی سیلی‌مارین در مهار مسمومیت شدید توسط قارچ Amanita phalloides میباشد. آمانیتین و فالودین دو پپتید موجود در قارچ سمی از قوی‌ترین مواد نابود کننده سلول‌های کبد می‌باشند. سیلی‌مارین اثر محافظ کبدی 100 درصد در برابر این مواد سمی از خود نشان می‌دهد و حتی در صورتی که سیلی‌مارین 10 دقیقه بعد از مسمومیت با آمانیتا تجویز شود به طور کامل با مسمومیت مقابله می‌کند و اگر در مدت 24 ساعت بعد از مسمومیت داده شود از مرگ پیشگیری و آسیب کبدی را به طور قابل ملاحظه‌ای مهار می‌کند (هروبی و همکاران، 1983) (ووگل و همکاران، 1984). در مطالعات بالینی مصرف سیلی‌مارین در درمان بیماریهای کبدی از جمله سیروز، هپاتیت ویروسی و سمی مزمن، کبد چرب ( به دلیل مواد شیمیایی و الکل ) و التهاب مجرای صفرا، اثرات شفابخش نشان داده است که ادعا می‌شود این اثرات به دلیل خواص آنتی‌اکسیدان، آنتی‌لیپید پراکسیداز، آنتی‌فیبروتیک، ضد التهاب، تنظیم ایمنی بدن، اثر بازسازی سلولی کبد، کاهش متابولیسم کلسیم و به دام انداختن آهن توسط سیلی‌مارین می‌باشد (اسچوپان و همکاران، 1994) (فلورا و هاهن، 1998) (لوپر، 1998) (ماگلیولو و همکاران، 1978). گزارشها حاکی از آن است که سیلی مارین احتمالاً به سه طریق اثرات خود را روی سلول‌های کبد اعمال می‌کنند:
1- سیلی‌مارین به گیرنده غشای سلول‌های کبد که مسئول جذب مواد سمی می‌باشند متصل و با تغییر در ترکیبات فسفولیپید آنها از جذب مواد سمی توسط سلول پیشگیری می‌کنند.
2- سیلی‌مارین به علت آنکه یک آنتی‌اکسیدان قوی می باشد ( چند برابر خاصیت آنتی اکسیدانی ویتامین E را دارا است ) با مهار لیپید پراکسیداسیون مخصوصاً در سلولهای کبد از اختلالات متابولیسمی این سلول‌ها پیشگیری می‌کند.
3- سیلی مارین با تحریک پروتئین سازی، موجب بازسازی سلولهای کبدی ‌می‌شود (مازس و دیک، 1991) (سونبیچلر، 1984) (اسچونفیلد و همکاران، 1997) ( ووگل و همکاران 1984).
نشان داده شده است که سیلی‌مارین باعث افزایش گلوتانین (GSH) کبدی به مقدار 35 درصد در فرد عادی می‌شود. این اثر در سلول‌های معده و روده هم مشاهده شده است. گلوتانین مسئول سم‌زدایی طیف وسیعی از داروها، مواد و هورمون‌ها می‌باشد که در نتیجه افزایش گلوتانین کبدی منجر به افزایش توانایی کبد در سم‌زدایی می‌شود (کامپوس و گاریدو، 1998). در تحقیقات بالینی کنترل شده همراه با دارو‌نما، تجویز سیلی‌مارین در بیماران کبدی بدون هیچ‌گونه عوارض جانبی بوده است. به علاوه آلرژی خفیف در مواردی با دوز بالای سیلی‌مارین گزارش شده است (فلاح حسینی و همکاران، 1383). مصرف سیلی‌مارین حتی با دوز زیاد نیز به خوبی قابل تحمل است. سیلی‌مارین حتی در زنان حامله مبتلا به به کاهش دفع صفرای کبدی با دوز 560 میلی‌گرم در روز تجویز شده است و هیچ گونه عوارض جانبی در مادر و جنین مشاهده نشده است( هرناندز و نازار، 1982). تزریق وریدی سیلی‌مارین ( 20-50 میلی‌گرم بر کیلوگرم) به کودکان مسموم شده به قارچ سمی هیچ‌گونه عوارض جانبی ایجاد نکرده است ( هروبی و همکاران، 1983) . سیلی‌مارین حاوی ترکیبات فلاونوییدی با خواص آنتی اکسیدانی قوی می‌باشد و احتمالاً مهار رادیکال‌ آزاد اکسیژن و رفع اختلالات متابولیسمی حاصله در کاهش چربی و قند خون تاثیر گذار بوده است. مهار اکسیداسیون و کاهش چربی خون توسط چندین گیاه دارویی با خواص آنتی‌اکسیدانی نیز گزارش شده است (لیو و همکاران، 2003) ( وانگ و همکاران، 2000). سیلی‌مارین همچنین با کاهش سنتز کلسترول در کبد و کاهش کلسترول خون از طریق مهار جذب آن در مجاری گوارشی می‌تواند برمتابولیسم غلظت چربی خون تأثیر گذار باشد (اسکتووا و همکاران، 2003). در بیماران دیابتی مبتلا به چربی خون بالا متابولیسم و فعالیت کبدی نیز مختل می‌شود که به‌طور مستقیم در متابولیسم چربی و قند اثر می‌گذارد (دی بیسگکلی، 2004) (ال‌سراج، 2004). سیلی‌مارین یک داروی گیاهی با خواص محافظ کبدی می‌باشد که با تنظیم متابولیسم کبدی احتمالاً می‌تواند تاثیری مثبت در متابولیسم قند داشته باشد. به علاوه سیلی‌مارین همانند دیگر عصاره‌های گیاهی حاوی ترکیبات بسیار فراوان می‌باشد که تاثیر بیولوژیکی آن را نمی‌توان به یک ترکیب واحد ارتباط داد. فلاونوییدها یک گروه ترکیبات موجود در سیلی‌مارین هستند که علاوه بر خواص آنتی‌اکسیدانی بسیار قوی، موجب تثبیت غشای سلول و افزایش گلوتاتیون سلولی شده که احتمالاً در کاهش چربی و قند خون تاثیر گذار می‌باشند (اسکونفیلد و همکاران، 1997) (اسکتووا و همکاران، 2003) (کاجیموتو و همکاران، 2004).
1-10 هدف از آزمایش:
با توجه به مشکلات سالهای اخیر در زمینه کمبود بارندگی و همچنین شور شدن آبهای زیر زمینی و در نتیجه خاک و با توجه به آنکه مرحله جوانه‌زنی حساس‌ترین مرحله رویشی گیاه نسبت به تنش شوری می‌باشد و نظر به اینکه تغییر الگو کشت و استفاده از گیاهان

جدید و همچنین روشهای نوین در زمینه کشت راه حل هایی جهت ادامه کشاورزی در شرایط محیطی نا مناسب می‌باشند لذا هدف از اجرای تحقیق آن بوده که با استفاده از عمل پرایمینگ به جوانه زنی گیاه ماریتیغال کمک شود تا در شرایط دشوار محیطی توانایی جوانه‌زنی و ادامه حیاط را داشته باشند.
فصل دوم
مروری بر تحقیقات دیگران
2-1 سالیسیلیک اسید پرایمینگ:
سالیسیلیک اسید یا اورتو هیدروکسی بنزوئیک اسید از ترکیبات فنلی در گیاهان است که به عنوان ماده شبه هورمونی در گیاهان یافت می‌شود که نقش مهمی در تنظیم رشد و نمو گیاه دارا می‌باشد (خانگ و وانگ، 2003). سالیسیلیک اسید نقش محوری در تنظیم فرایندهای فیزیولوژیکی مانند جوانه زنی بذر دارا می‌باشد (الطیب، 2005). گیاهان در پاسخ به تنش‌های غیر زنده پروتیئن‌هایی تولید می‌کنند و بسیاری از این پروتیئن‌ها بر اثر تنظیم کننده‌های رشد گیاهی نظیر سالیسیلیک اسید تولید می‌شوند (هویوس و ژانگ، 2000). سنارانتا و همکاران بیان نمودند که سالیسیلیک اسید ملکول واسطه‌ای مهم جهت واکنش گیاهان در برابر تنش‌های محیطی است (سنارانتا و همکاران، 2002). ژانگ و همکاران نشان دادند که سالیسیلیک اسید در جوانه زنی نقش دارد ( ژانگ و همکاران، 2003). راجاسکاران و همکاران بیان نمودند که کاربرد خارجی سالیسیلیک اسید باعث تحریک جوانه‌زنی بذر می‌شود (راجاسکاران و همکاران، 2000). مشاهده شده است که سالیسیلیک اسید در گیاهچه های گندم سبب مقاومت به شوری ( شاکیرووا و بزروکوا، 1997) در تحقیقی دیگر که بر روی گیاه گندم انجام شده است مشخص گردید که در تیمار پرایمینگ با سالیسیلیک اسید بالا رفتن سطوح سالیسیلیک اسید سبب افزایش جوانه‌زنی تحت شرایط تنش شوری می‌شود. درصد جوانه‌زنی به طور قابل ملاحظه‌ای در مقابل بذور تیمار نشده به کمک این تیمار افزایش پیدا کرد و همچنین میزان جوانه‌زنی تحت هر دو حالت نرمال و تنش نیز افزایش یافت ( بحرانی و پوررضا، 2012). سالیسیلیک اسید نه تنها باعث افزایش جوانه‌زنی نهایی می‌شود بلکه استفاده از آن موجب کاهش زمان جوانه‌زنی در گیاه گندم تحت شرایط تنش شوری می‌شود (افضل و همکاران، 2006). در مطالعه‌ای دیگر تورکیلماز نیز نتایج مشابه‌ای را در این زمینه گزارش نموده است و وی بیان نمود که تیمار سالیسیلیک اسید تحت شرایط تنش شوری موجب افزایش درصد جوانه‌زنی در این گیاه می‌شود (تورکیلماز، 2012). در همین راستا دولت‌آبادیان و همکاران گزارش نمودند که پرایمینگ بذور گندم با سالیسیلیک اسید سبب افزایشی معنی‌دار در درصد و سرعت جوانه‌زنی گندم در شرایط تنش شوری می‌شود ( دولت‌آبادیان و همکاران، 2008). در تحقیقی که بر روی دو گونه گیاه دارویی خار مقدس و کاسنی انجام شد مشخص گردید تیمارپرایمینگ با سالیسیلیک اسید در شرایط تنش شوری سبب افزایش معنی داری بر درصد و سرعت جوانه‌زنی در این دو گونه گیاهی می‌شود ( کافی و همکاران، 1389). بر طبق گزارش زارع و همکاران پرایمینگ سالیسیلیک اسید بر روی گیاه توت روباه تحت شرایط تنش شوری سبب افزایش در صد جوانه‌زنی و کاهش مدت زمان جوانه‌زنی می‌شود ( زارع و همکاران، 1389). در مطالعه‌ دیگری که بر روی گیاه رازیانه انجام شد مشخص گردید که پرایمینگ به کمک سالیسیلیک اسید موجب افزایش قابل توجهی در درصد جوانه‌زنی بذور این گیاه تحت شرایط تنش شوری می‌شود و از سوی دیگر در همین گزارش بیان گردید که با افزایش غلظت سالیسیلیک اسید در محلول پرایمینگ هیچ تأثیر قابل توجهی بر روی درصد جوانه‌زنی نسبت به شاهد مشاهده نگردید. علاوه بر این مشخص شد که با استفاده از این تیمار شاخص توانایی بذر نیز به طور قابل توجهی افزایش پیدا کرد البته بالاتر رفتن غلظت سالیسیلیک اسید سبب شد که مانند درصد جوانه‌زنی، پرایمینگ تأثیر قابل ملاحضه‌ای بر روی شاخص توانایی بذر نداشته باشد ( فرحبخش، 2012). در مورد گیاه فلفل تند مشاهده شده است که تیمار پرایمینگ با سالیسیلیک اسید زمانی که بذور در شرایط تنش شوری قرار دارد سبب افزایش درصد نهایی جوانه زنی و همچنین کاهش متوسط زمان جوانه‌زنی و زمان رسیدن به 50 درصد جوانه‌زنی می‌شود ( خان و همکاران، 2009). همچنین امجد و همکاران گزارش نمودند که پرایمینگ بذور فلفل تند تحت شرایط تنش شوری موجب کاهش متوسط زمان جوانه‌زنی و افزایش درصد نهایی جوانه‌زنی نسبت به بذور پرایم نشده گردید ( امجد و همکاران، 2007). در تحقیقی دیگر مرادی و رضوانی مقدم گزارش نمودند که استفاده از پرایمینگ سالیسیلیک اسید در شرایط تنش شوری در تمامی سطوح باعث افزایش درصد جوانه‌زنی و سرعت جوانه‌زنی نسبت به عدم انجام پرایمینگ شد (مرادی و رضوانی مقدم، 1389). پسندی پور و همکاران گزارش نمودند که در گیاه شنبلیله افزایش شوری سبب کاهش قابل توجهی در درصد جوانه‌زنی، میزان جوانه‌زنی و شاخص بنیه بذر گردید است. پرایمینگ به کمک سالیسیلیک اسید به طور قابل توجهی تأثیرات مضر تنش شوری را بر روی این گیاه کاهش داده و سبب بهبود کلیه شاخص‌های جوانه‌زنی که در بالا ذکر گردید گشت ( پسندی پور و همکاران، 2012). تیمار بذور کلزا با سالیسیلیک اسید موجب افزایش متوسط سرعت جوانه‌زنی بذور تیمار شده تا سطح تیمار 1 میلی‌مول در لیتر نسبت به بذور شاهد گشت پس از آن هم در سطوح بالاتر پرایمینگ سبب کاهش اثرات منفی نمک بر جوانه‌زنی گشت ( سالاریزاده و همکاران، 2012). در مورد گیاه آرابیدوپسیس مشاهده شده است که کاربرد سالیسیلیک اسید در کاهش اثرات منفی گونه‌های اکسیژن فعال که بر اثر تنش‌های شوری و اسمزی به وجود آمده‌اند موثر است (گااوتام و سینگ ، 2009). در مطالعه‌ای دیگر بر روی گیاه آرابیدوپسیس مشاهده شد با استفاده خارجی از سالیسیلیک اسید در شرایط تنش شوری در زمینه جوانه ‌زنی بهبود قابل توجهی حاصل شد که این موضوع ناشی از کاهش گونه‌های اکسژن فعال (ROS) می‌باشد ( راجو و همکاران، 2006 ). در باقلا ) Vicia faba ( بکار بردن پرا
یمینگ باعث افزایش مقاومت به شوری بوسیله کاهش آسیبهای ناشی از آسیبهای اکسیداتیو می‌شود ( آزوز، 2009). بر طبق گزارش دلالی و همکاران که بر روی دو گونه گیاهی Hedysarum carnosum و Hedysarum coronarium مطالعه کرده بودند مشاهده شد که نمک طعام سبب به تأخیر افتادن جوانه‌زنی و همچنین کاهش درصد جوانه‌زنی در هر دو گونه گشت و با استفاده از تیمار پرایمینگ سالیسیلیک اسید در شاخص‌هایی که در بالا ذکر گردید بهبود قابل توجهی دیده شد ( دلیلی و همکاران، 2012). مشاهده شده است که کاربرد پرایمینگ بوسیله سالیسیلیک اسید تحت شرایط تنش شوری بر روی بذور گیاه ذرت سبب بهبود شاخص‌های جوانه زنی از جمله درصد نهایی جوانه‌زنی، شاخص جوانه‌زنی، متوسط زمان جوانه‌زنی و زمان رسیدن به 50 درصد جوانه‌زنی می‌شود ( احمد و همکاران، 2012) . در گزارشی دیگر نیز بیان شده است که کاربرد سالیسیلیک اسید سبب بهبود جوانه‌زنی می‌شود که این بهبود عملکرد ناشی از خنثی کردن رادیکال های آزاد و یا اکسیژن فعال است (اجمل خان و همکاران، 2006). ( هاس و سانگ، 1997) و ( بالباکی و همکاران، 1999) گزارش نمودند که پرایمینگ بذر باعث افزایش آنزیم‌های آنتی اکسیدانت مانند گلوتاتیون و آسکوربات در بذر می‌شود که این آنزیم‌ها فعالیت پراکسیداسیون لیپید را در مرحله جوانه‌زنی کاهش می‌دهند و در نتیجه سبب افزایش درصد جوانه‌زنی می‌شوند. التایب گزارش کرد که پرایمینگ بذور جو با سالیسیلیک اسید باعث افزایش درصد جوانه‌زنی آن شد. بیشترین و کمترین درصد جوانه‌زنی به ترتیب درغلظت‌های یک و صفر میلی مولار غلظت‌های سالیسیلیک اسید حاصل شد و با افزایش غلظت از یک دهم تا یک مولار درصد جوانه‌زنی افزایش و از آن به بعد افزایش غلظت باعث کاهش درصد جوانه‌زنی گردید ( التایب، 2005). در گزارشی دیگر مظاهری تیرانی ومنوچهری کلانتری بیان نمودند که تیمار سالیسیلیک اسید در سطح بیش از یک میلی مولار اثر کاهنده بر درصد جوانه‌زنی گیاه کلزا داشت و میزان کمتر از آن باعث افزایش درصد جوانه‌زنی شد ( مظاهری تیرانی و منوچهری کلانتری، 1385). در مطالعه‌ای که بر روی بذور گیاه یونجه انجام شد مشخص گردید که در شرایط تنش شوری پرایمینگ سالیسیلیک اسید بر روی درصد جوانه‌زنی تأثیر نداشته ( جرجندی و شریفی سیرچی، 20012). با توجه به مطالب موفق می‌توان نتیجه گیری کرد که این تنظیم کننده رشد گیاهی نقش مهمی در واکنش گیاهان نسبت به تنش‌های محیطی دارد همچنین در برخی گیاهان هم در حالت تنش و هم در حالت نرمال موجب افزایش شاخص‌های جوانه‌زنی می‌گرددمانند گیاه گندم. در بذور گیاهان خار مقدس، کاسنی، فلفل و ذرت که تحت شرایط تنش شوری قرار داشتند پرایمینگ این تنظیم کننده رشد گیاهی سبب بهبود برخی شاخص‌های جوانه‌زنی گردید اما در برخی دیگر مانند یونجه بی‌تأثیر بود و حتی در مواردی چون گیاه کلزا بر اثر استفاده سطوح بالاتری از این ماده کاهش جوانه‌زنی مشاهده گردید لذا می‌توان بیان کرد که واکنش گیاه نسبت به پرایمینگ با سالیسیلیک اسید با توجه به نوع گیاه و غلظت مصرفی از این ماده تغییر می‌کند.
2-2 آب پیش تیمار سازی (هیدروپرایمینگ):
خیساندن و بخار دادن بذرها در آب و خشک کردن آنها پیش از تکمیل شدن جوانه‌زنی، فرایند آب پیش تیمار سازی نامیده می‌شود که ساده‌ترین روش برای هیدراته کردن بذور است. این فناوری کمترین استفاده را از مواد شیمیایی می‌کند و از دور ریختن موادی که ممکن است ناخواسته و ناسازگار با محیط باشد نیز پرهیز می‌کند (روز، 1996). هیدرو پرایمینگ یک روش آب دهی کنترل شده است که در آن بذرها در محلولی با پتانسیل اسمزی پایین قرار می‌گیرند و قبل از آنکه جوانه زنی واقعی انجام شود، بذرها تا رسیدن به وزن قبل از آب دهی خشک می‌شوند ( باسرا و همکاران، 2006). در مقایسه بذرهای تیمار نشده, هیدروپرایمینگ دارای اثری قابل توجه بر روی افزایش فعالیت آلفاآمیلاز، میزان قندهای محلول و فعالیت دهیدروژناز می‌باشند (فاروق، 2009). در روش هیدروپرایمینگ بذور با آب خالص و بدون استفاده از هیچ ماده شیمیایی تیمار می‌شوند. در اثر اعمال هیدروپرایمینگ فعالیت های متابولیکی جوانه‌زنی تحریک شده و یک توازن فیزیولوژیکی بوجود آمده که باعث بهبود سرعت جوانه‌زنی، یکنواختی رویش بوته‌ها، بهبود قدرت جوانه‌زنی و رشد اولیه سیدلینگ می گردند (سرینیواسان و همکاران، 1999). مشاهده شده است که در بذور پرایم شده فلفل تند ، این بذور نسبت به دیگر تیمارها ،در محیط معمول دارای بیشترین میزان جوانه زنی بودند و در محیط شور دارای 65/34 درصد جوانه زنی بیشتر بودند ( امجد و همکاران، 2007). در مورد گیاه ماریتیغال مشاهده شده است که پرایمینگ دارای اثر قابل توجهی بر روی درصد جوانه‌زنی، طول ساقه‌چه و ریشه‌چه و همچنین وزن تر و خشک ساقه‌چه بوده است ( صدقی و همکاران، 2010). در مطالعه‌ای که بر روی گیاه آفتابگردان انجام شده تأثیرات مثبت هیدروپرایمینگ بر روی جوانه‌زنی بذور این گیاه گزارش شده است ( دهارمالینگام و باسو، 1990). در گزارشی دیگر بیان گردیده است که تیمار هیدروپرایمینگ در شرایط تنش شوری تقریباً بر روی کلیه شاخص‌های جوانه‌زنی تأثیر گذار می‌باشد در این گزارش پیشنهاد شده است که هیدروپرایمینگ یکی از موثرترین روشها در بهبود ویگور و استقرار گیاه‌چه ها در شرایط تنش شوری می‌باشد همچنین بیان نمودند که در این شرایط به طور واضحی موجب بهبود شاخص‌های جوانه‌زنی می‌شود (مقنی‌باشی و همکاران، 2012). بر طبق گزارش عباس دخت هیدروپرایمینگ بذور گندم رقم پیشتاز سبب جوانه‌زنی یکنواخت و سریعتر بذور و همچنین شاخص جوانه‌زنی بالاتر می‌شود ( عباس دخت، 2011). در تحقیقی دیگر که توسط

احیایی………………………………………………………………………..96
جدول 4-21 اثر متقابل پرایمینگ، شوری و زمان بر روی قند غیراحیایی…………………………………………………….97
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1: اثر سطوح مختلف شوری بر روی متوسط سرعت جوانه‌زنی……………………………………………………….56
نمودار 4-2: تأًثیر پرایمینگ‌های مختلف بر روی متوسط سرعت جوانه‌زنی…………………………………………………..57
نمودار 4-3: اثر سطوح مختلف شوری بر روی متوسط جوانه‌زنی در روز ………………………………………………………59
نمودار 4-4: تأثیر پرایمینگ های مختلف بر روی متوسط جوانه‌زنی در روز …………………………………………………60
نمودار 4-5 اثر سطوح مختلف شوری بر روی سرعت جوانه‌زنی……………………………………………………………………..63
نمودار 4-6: اثر پرایمینگ های مختلف بر سرعت جوانه زنی………………………………………………………………………….64
نمودار 4-7 :اثر شوری بر روی درصد جوانه‌زنی……………………………………………………………………………………………….67
نمودار 4-8: اثر پرایمینگ‌های مختلف بر روی درصد جوانه‌زنی……………………………………………………………………..68
نمودار 4-9: اثر شوری بر روی میزان قند کل………………………………………………………………………………………………….74
نمودار 4-10: اثر پرایمینگ های مختلف بر روی میزان قند کل……………………………………………………………………75
نمودار 4-11: اثر زمان بر روی میزان قند کل…………………………………………………………………………………………………76
نمودار 4-12 اثر شوری بر روی میزان قند احیایی………………………………………………………………………………………….83
نمودار 4-13 : اثر ماده شمیایی بر روی میزان قنداحیایی…………………………………………………………………………….84
نمودار 4-14: اثر زمان بر میزان قندهای احیایی……………………………………………………………………………………………85
نمودار 4-15: اثر شوری بر روی میزان قند غیر احیایی…………………………………………………………………………………91
نمودار 4-16 اثر پرایمینگ‌های مختلف بر روی قندهای غیر احیایی…………………………………………………………..92
نمودار 4-17: اثر زمان بر روی قندهای غیر احیایی……………………………………………………………………………………..93
بررسی تأثیر چندین نوع پیش‌تیمار سازی بر روی بذور گیاه ماریتیغال (Silybum marianum) تحت چندین سطح تنش شوری
به وسیله: حمید رضا دیرین صمیمی فرد
چکیده:
بر اساس آمار موجود در سطح جهانی ایران پس از چین، هند و پاکستان بیشترین درصد اراضی شور را به خود اختصاص داده است از این رو لازم است که جهت ایجاد یک کشاورزی پایدار استفاده از گیاهان جدید و روشهای جدید در کشاورزی را مد نظر قرار دهیم. با توجه به آن که گیاه دارویی ماریتیغال دارای توانایی نسبتاً خوبی در برابر تنش شوری می‌باشد می‌تواند به عنوان یک گزینه خوب جهت کشت در مناطق شور مد نظر قرار گیرد. از آنجایی که عمل پرایمینگ می‌تواند نقش موثری در ایجاد مقاومت به تنش شوری در بذور گیاه بازی کند می‌توان آن را به عنوان یک روش کم هزینه جهت کشاورزی در مناطق شور قلمداد کرد. هدف از اجرای این آزمایش یافتن بهترین تیمار پرایمینگ جهت ایجاد مقاومت به شوری در بذور گیاه ماریتیغال از بین چند نوع از پرایمینگ‌هایی است که تا به حال بر روی بسیاری از گیاهان دیگر انجام شده و نتایج خوبی را در بر داشته‌اند. این آزمایش در دو بخش انجام شده است در بخش اول که به جوانه‌زنی بذور در پتری‌دیش پرداخته شده است در این بخش طرح آزمایشی مورد استفاده فاکتوریل در غالب طرح کاملاً تصادفی بود که از جیبرلیک اسید، سالیسیلیک اسید، آب و نمک طعام جهت پرایمینگ بذور استفاده شد. سطوح شوری مورد استفاده صفر، 50، 100، 150، 200 و 250 میلی‌مول نمک طعام در لیتر بود. در بخش دوم آزمایش اثرات تنش شوری بر روی قند بذور در اوایل دوره جوانه‌زنی مورد مطالعه قرار گرفت پرایمینگ‌ها و سطوح شوری همانند آزمایش اول بود اما در این آزمایش مقدار قندها در زمان‌های 12، 24 و 36 ساعت پس از خیس شدن بذور ماریتیغال مورد مطالعه قرار گرفت. طرح آزمایشی مورد استفاده در آزمایش دوم نیز فاکتوریل در غالب کاملاً تصادفی بود. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که پرایمینگ بذرو در شرایط تنش شوری دارای اثرات مثبتی در ایجاد مقاومت به شوری در بذور گیاه ماریتیغال می‌باشد و بر روی شاخص‌های جوانه‌زنی در گیاه دارای تأثیر مثبت می‌باشد همچنین بر روی مقدار قند بذور نیز تأثیر گذار بوده و در آن تغییر ایجاد می‌کند. مشاهده گردید که در سطوح مختلف شوری بذور به تیمارها پاسخ‌های مختلفی را نشان دادند و بهترین نتیجه در مورد شاخص‌های جوانه‌زنی زمانی حاصل شد که بذور در شوری 50 میلی‌مول در لیتر نمک طعام قرار داشتند و تیمار هیدروپرایمنگ بر روی آنها انجام شده بود. بیشترین میزان قندکل و غیر احیایی زمانی حاصل گردید که بذور تحت تنش شوری 250 میلی‌مول بر لیتر نمک طعام بودند و تیمار سالسیلیک اسید پرایمینگ بر روی آنها انجام شده بود همچنین 36 ساعت از زمان خیس شدن بذور می‌گذشت. بالاترین مقدار قند احیایی در حالتی مشاهده شد که بذور تحت تنش شوری 50 میلی‌مول نمک طعام در لیتر قرار داشته و هیچ گونه پرایمی بر روی آنها صورت نگرفته بود و تنها 12 ساعت از خیس شدن بذور گذشته باشد. با توجه به این که غلظت ماده پرایمینگ و طول دوره پرایمینگ بر روی نتایج حاصله موثر است پیشنهاد می‌شود که با استفاده از مواد مورد استفاده در این آزمایش در غلظت‌ها و زمان‌های پرایمینگ دیگر این آزمایش‌ها تکرار شوند.
کلمات کلیدی: قندکل، قند احیایی، قند غیراحیایی. پرایمینگ، جوانه‌زنی و شوری
فصل اول
مقدمه و هدف
1-1مقدمه :
گیاهان دارویی مخازن غنی از مواد موثره اساسی بسیاری از داروها می‌باشند. مواد موثره اگرچه اساساً با هدایت فرایندهای ژنتیکی ساخته می‌شوند ولی ساخت آنها بطور بارزی تحت تأثیر عوامل محیطی قرار می‌گیرد، بطوری که عوامل محیطی سبب تغییرات در رشد گیاهان دارویی، همچنین در مقدار و کیفیت مواد موثره آنها می‌گردد. آبی که برای آبیاری زمین‌های کشاورزی استفاده می‌شود دارای نمک‌های محلول است که پس از تبخیر آب در خاک باقی مانده و به تدریج باعث افزایش شوری خاک‌های زراعی می‌گردد ( برکلی، 1986). حدود 7 درصد اراضی دنیا ( مونس، 2002 ) و 15 درصد از سطح کشور ایران تحت تاثیر شوری می‌باشند. از این‌رو شناسایی و بررسی سازگاری گیاهانی که توان رشد در مناطق شور را داشته باشند می‌تواند در ایجاد تعادل اکولوژیک مهم باشد ( هادی و همکاران، 1386). از نظر مراحل استقرار گیاه اولین مسئله تندش دانه است. در خاک‌های شور بذر از نظر جذب آب و اثرات سمی غلظت بالای نمک‌ها با استرس روبرو می‌گردد ( هایدر و همکاران، 1972). تنش شوری عموماً باعث تأخیر در جوانه زنی، کاهش سرعت و درصد جوانه زنی و کاهش رشد دانه رست می‌گردد. به علاوه شوری سبب تأخیر در ظهور ریشه‌چه و ساقه‌چه در بذرهای در حال جوانه زدن در محیط شور می‌شود. شوری کلرید سدیم نسبت به شوری‌های دیگر با شدت بیشتری بر روی رویش بافت‌های جوان تأثیر می‌گذارد ( وحید و همکاران، 1999 ). پرایمینگ یکی از روشهای بهبود کارکرد بذر می‌باشد. در پرایمینگ اجازه داده می‌شود که بذرها مقداری آب جذب کنند طوری که مراحل اولیه جوانه زنی انجام شود اما ریشه‌چه خارج نشود. به عبارت دیگر، بذرها تا مرحله دوم آبنوشی پیش می‌روند اما وارد مرحله سوم نمی‌شوند. بعد از تیمار پرایمینگ، بذرها خشک و همانند بذرهای تیمار نشده ( شاهد ) ذخیره و کشت می‌شوند (مک‌دونالد، 1999). گزارش‌های مختلف حاکی از آن است که پرایمینگ باعث افزایش درصد، سرعت و یکنواختی جوانه‌زنی و سبز شدن بذر می‌گردد (دمیرکایا و همکاران، 2006) ( اشرف و رئوف، 2001). همچنین گزارش شده است که این تکنیک باعث افزایش دامنه جوانه‌زنی بذر‌ها در شرایط محیطی تنش‌زا از قبیل تنش شوری، خشکی و دما می‌شود (فوجی‌کارا و همکاران، 1993) ( دمیر‌کایا و همکاران، 2006) (اشرف و فولاد، 2005).
1-2 گیاه شناسی:
ماریتیغال یا خار مریم با نام علمی Silybum marianum گیاهی است یکساله که در آب هوای گرم با خاک سبک و شنی می‌روید و ریشه این گیاه مستقیم، به رنگ روشن و دارای انشعابهای زیادی می‌باشد. ساقه آن نیز مستقیم است و انشعابهای زیادی دارد. ارتفاع ساقه متفاوت بوده و بین 150 تا 250 سانتی متر است. برگها پهن و شکننده‌اند و اوایل رویش به شکل روزت روی زمین قرار می‌میگیرند. دمبرگها بلند، بیضی شکل و خاردار می‌باشند. وجود لکه‌های سبز رنگ کلوروفیل دار و سفید رنگ که بر اثر ایجاد فاصله بین غشاء و سلولهای کلروفیل‌ دار مزوفیل ایجاد شده به ظاهر برگ حالتی شبیه به سنگ مرمر می‌دهد. حاشیه برگها خار‌دار بوده و کاپیتولها به شکل بیضی و تا حدودی تخم‌مرغی شکل هستند. قطر آنها بین 5 تا 8 سانتی‌متر است گلهای لوله‌ای به رنگ بنفش تیره و بندرت سفید رنگ می‌باشند. قسمت خارجی کاپیتولها برجسته و پولک مانند است و از تعداد زیادی زواید خار مانند تشکیل شده‌اند. میوه ( دانه ) به شکل تخم مرغ ، به طول 8 میلی‌متر و ضخامت 4 میلی‌متر است. رنگ آن عموماً قهوه‌ای تیره است، اما قسمت تحتانی آن به رنگ قهوه‌ای روشن مشاهده می‌شود. وزن هزار دانه آن 23 تا 31 گرم است (امید بیگی، 1384). وزن هر دانه حدود 22 میلی‌گرم است (ابدالی مشهدی، 1381). این گیاه به حالت خودرو در کنار جاده‌های متروک، اراضی بایر و حدود خارجی زمینهای زراعی می‌روید. برگهای این گیاه بزرگ با کناره‌های منقسم، دندانه دار، خار دار و به رنگ سبز شفاف است. خارهای نازک و ظریف رأس دنداه‌های این گیاه ، رنگ زرد و ظاهر مشخصی در برابر مقابل رنگ سبز پهنک نشان می‌دهد ضمناً چون کناره رگبرگها آن لکه‌‌های سفید وجود دارد، مجموعاً باعث می‌شود که توجه به مشخصات برگ باعث سهولت تشخیص آن از گیاهان دیگر این تیره گردد ( زرگری، 1375). . برگهای تازه روییده از بذر (لپه) از یک دوم تا سه چهارم اینچ پهنا و سه چهارم تا یک اینچ درازا دارند. هر کاپیتول حدود 100 دانه دارد و هر گیاه بین 10 تا 50 کاپیتول ایجاد می‌کند. رنگ پوشش غشایی بذر بستگی به وضعیت آب و هوایی در مرحله گلدهی دارد. وقتی هوا سرد و بارانی باشد ممکن است دانه‌ها بدون رنگ شوند (ابدالی مشهدی، 1381).
1-3 پراکندگی جغرافیایی و منشأ :
این گیاه در بعضی از مناطق ایران بصورت خودرو می‌روید. اطراف مزارع و جاده‌ها و کنار زمینهای بایر در جنوب کشور بیشتر وجود دارد. منشأ این گیاه د

ر نواحی شرقی مدیترانه گزارش شده است و امروزه در جلگه‌های هموار این نواحی و مناطق دارای اقلیم معتدل شبه مدیترانه‌ای در فلات ایران کشت می‌شود. ماریتیغال در مناطق مختلف کشور ایران مانند چالوس، رودبار، گنبد کاوس و نوده (ارتفاعات 150 تا 200 متری) و در مازندران در مناطق کلاردشت و بابل (ارتفاعات 45 متری) امارت در دره هزار (ارتفاعات 500 متری)، غرب ایران، آذربایجان دشت مرغان، کرمانشاه در منطقه کوه نوه و لرستان در باغ سهراب و خوزستان در مناطق حمیدیه، شوش و رامهرمز و در استان فارس در مناطق کازرون، بوشهر، برازجان، ممسنی، جهرم و زرین دشت بصورت خودرو می‌رویند (زرگری، 1375). این گیاه در سطوح وسیعی همه ساله در کشورهای آلمان، اطریش، رومانی و غرب آفریقا کشت می‌شود. آلمان یکی از تولید کنندگان عمده دارو از این گیاه می‌باشد (امید بیگی، 1384). تحقیقات انجام شده در اطراف تهران نشان داده است که گیاه به خشکی بسیار مقاوم است و میزان مواد موثر موجود در بذر آن در سطح آبیاری 60 تا 80 میلی‌متر بوده در صورتی که بیشترین عملکرد بذر در 60 میلی‌متر آبیاری بوده است (زرگری، 1375).
1-4 شوری خاک:
شوری 7 درصد از اراضی دنیا، حدود 930 میلیون هکتار را تحت تأثیر قرار داده و روز به روز این مناطق شور در حال گسترش می‌باشند. مطالعات جهانی نشان داده که بهره‌برداری از زمین‌ها در طی 45 سال گذشته باعث شور شدن 6 درصد اراضی دنیا شده است. به عنوان مثال در طی قرن گذشته از 77 میلیون هکتار زمین در استرالیا تنها دو میلیون هکتار شور بوده ولی پیش بینی می‌شود که در طی 50 سال آینده این رقم به 15 میلیون هکتار افزایش پیدا کند. بر اساس آمار موجود، در سطح جهانی ایران پس از چین، هند و پاکستان بیشترین درصد اراضی شور را به خود اختصاص داده است( کافی وهمکاران، 1388). اراضی فاریاب به طور جدی مستعد شور شدن می‌باشند. حدود نیمی از اراضی تحت پوشش سیستم‌های آبیاری موجود در دنیا تحت تأثیر شوری، قلیاییت یا زه‌دار شدن هستند. برنامه‌های آبیاری تنها 15 درصد از زمینهای زراعی دنیا را تحت پوشش قرار می‌دهد( که مقدار آن در سال 1978 227 میلیون هکتار بوده است)، اما زمین‌های فاریاب حداقل دو برابر تولید بیشتری نسبت به زمین‌های دیم دارند، لذا این اراضی یک سوم غذای مردم جهان را تأمین می‌کنند. کاهش گسترش شوری و افزایش تحمل به شوری در گیاهان زراعی از مهمترین مسائل جهانی است( مانس، 2002). کشور ما به دلیل تکیه بر کشاورزی فاریاب برای تولید محصولات کشاورزی به شدت در معرض شور شدن اراضی است. از مجموع 65/1 میلیون کیلومتر مربع مساحت ایران، حدود 53 درصد از سطح کشور از کوه‌ها و بیابان‌ها تشکیل شده و 16 درصد در ارتفاع بیش از 2000 متر از سطح دریا قرار گرفته‌اند. تقریباً 90 درصد اراضی دارای اقلیم خشک و نیمه خشک است. آمارها نشان می‌دهند که سطح زیر کشت در ایران حدود 2/18 میلیون هکتار است که هم شامل زمین‌های قابل کشت (1/16 میلیون هکتار) و هم مناطق زیر کشت گیاهان دائمی (1/2 میلیون هکتار ) است. از کل زمین های قابل کشت کشور تنها حدود 5/8 میلیون هکتار اراضی فاریاب هستند که از این سطح نیز 2/2 میلیون هکتار آن آیش است. سیستم اصلی تولید محصول در ایران بر اساس کشاورزی فاریاب است و حدود 50 درصد از اراضی تحت تاثیر انواع اثرات شوری قرار دارند. اکثر مناطق زراعی ایران مستعد شوری هستند و بزرگترین مناطق مستعد شوری در مرکز ایران قرار دارند (قریشی و همکاران، 2007). بر طبق گزارش فائو، شوری در ایران ناشی از شوری اولیه و شوری ثانویه می‌باشد. شوری اولیه بر اثر عوامل زیر ایجاد می‌شود:
1- ترکیبات سنگ مادر خاک‌ها در بیشتر قسمت‌های حاشیه خلیج فارس، فلات مرکزی و زاگرس حاوی نمک و گچ می‌باشد که در لایه‌های مارنی قرار گرفته است.
2- رودهای‌شور فصلی که در فلات مرکزی مشاهده می‌شوند.
3- حرکت نمک‌های تجمع یافته در سطح زمین در اثر وزش باد‌ و انتقال آن به مناطق دیگر.
4- نفوذ آب دریا که بیشتر در مناطق ساحلی دیده می‌شود.
5- بارندگی پایین و تبخیر و تعرق بالا. برای مثال در منطقه زابل که میزان بارندگی 55 میلی‌متر و میزان تبخیر و تعرق 4800 میلی‌متر است.
شوری ثانویه که در اثر عوامل زیر ایجاد می‌شود:
1- آبیاری با آب‌های شور و سدیک.
2- مناسب نبودن شرایط زهکشی.
3- مدیریت ضعیف آبیاری با آب شیرین ( آبیاری بیش از حد).
4- چرای بیش از حد.
5- استفاده بیش از حد از منایع آب‌های زیر زمینی (کافی و همکاران، 1388).
شوری خاک زمانی ایجاد مشکل می‌کند که غلظت نمک‌های محلول خاک در ناحیه ریشه تا حدی بالا باشد که مانع از رشد بهینه گیاه می‌شود. غلظت نمک بر مبنای وزنی و یا حجمی بیان می‌شود. غلظت نمک بر مبنای وزنی شامل قسمت در میلیون، درصد غلظت نمک و میلی‌گرم بر کیلوگرم می‌باشد و بر مبنای حجمی شامل میلی‌گرم در لیتر، میلی اکی‌والان در لیتر و میلی مول در لیتر می‌باشد (هانسن و همکاران، 1999). کاتیون‌هایی که موجب ایجاد شوری می‌شوند شامل سدیم، کلسیم و منیزیم و آنیون‌ها شامل کلراید، سولفات و بی‌کربنات می‌باشند. پتاسیم هم ممکن است وجود داشته باشد اما با ذرات خاک اثر متقابل داشته و سطح پتاسیم در محلول خاک پایین نگه داشته می‌شود. کربنات در صورتی که PH خاک بیشتر از 8 باشد، ایجاد مشکل می‌کند. ُبر موجود در آب‌های زیر زمینی بالاست ولی میزان آن در آب‌های سطحی پایین می‌باشد. برای حل مشکلات کشت گیاه در خاک‌های شور دو روش کلی وجود دارد، زدودن نمک از خاک با استفاده از سیستم‌های زهکشی و دیگری روش‌های بیولوژیک که در آن ، روشهایی مبتنی بر فیزیولوژی گیاه برای افزایش مقاومت آن به شوری به کار گرفته می‌شود( مونس، 2002).
1-5 تأثیر شوری بر جوانه زنی:
شوری یکی از مهمترین تنش‌های غیر زنده است که بر روی رشد، تکامل و محصول تأثیر می‌گذارد از این رو درک بهتر از نحوه عملکرد آن باعث می‌شود که گیاهان توانایی تطبیق پذیری بیشتری با تنش شوری داشته باشد که نتیجه آن کمک به انتخاب گیاهان مقاوم به تنش می‌باشد، که موجب بهره برداری از خاک‌های شور می‌گردد (رهنما و ابراهیم‌زاده، 2005) (سودهاکار و همکاران، 2001).
مشخص شده است که تأثیرات زیان آور شوری به سه بخش تقسیم می‌شوند :
1- تنش اسمزی.
2- قطع فعالیت‌های متابولیک که ناشی از افزایش بیش از حد یونها و ایجاد عدم تعادل است.
3- ممانعت یونهای نمک از جذب عناصر ضروری ماکرو و میکرو (عبدل‌الصمد و شداد، 1997).
وجود املاح زیاد در اطراف ریشه، تنش آبی و همچنین سمیت یونی برای گیاهان ایجاد می‌کند. جلوگیری از ورود املاح و تنظیم اسمزی در تحمل گیاه نسبت به شوری نقش تعیین کننده‌ای دارد. در مورد تنش شوری، بیش از حد بودن یون‌ها به ویژه کلرور سدیم مطرح می‌باشد. به دلیل نیاز کم گیاه به یون های کلر و سدیم و با توجه به شعاع کم یون سدیم که سریعاً جایگزین یون‌های دیگر می‌شود اثر تخریبی کلرور سدیم بیش از دیگر نمک ها می‌باشد ( جلیلی مرندی، 1389). در ادامه باید اضافه کرد علاوه بر مولفه های یونی و اسمزی،تنش شوری مانند دیگر تنش های غیر زنده موجب تنش اکسیداتیو نیز می‌گردد که این موضوع بواسطه افزایش در گونه‌های اکسیژن فعال مانند سوپراکسید، هیدروژن‌پراکسید و رادیکالهای هیدرواکسیل است (آزِودو نتو و همکاران، 2006). از نظر مراحل استقرار گیاه، اولین مسئله تندش دانه است. در خاک‌های شور بذر از نظر جذب آب و اثرات سمی غلظت بالای نمک با تنش روبرو می‌شود(حیدر و یاسمین، 1972). تنش شوری عموماً باعث تأخیر در جوانه زنی، کاهش سرعت و درصد جوانه‌زنی و کاهش رشد دانه رست می‌گردد. به‌علاوه شوری سبب تأخیر در ظهور ریشه‌چه و ساقه‌چه در بذر‌های در حال جوانه‌زدن در محیط شور می‌شود. شوری کلرید سدیم نسبت به شوری‌های دیگر با شدت بیشتری روی بافت جوان تاثیر می‌گذارد (وحید و رسولی، 1999). تحقیقات نشان می‌دهند که شوری حتی در غلظت‌های پایین موجب کاهش درصد جوانه زنی می‌گردد و بعلاوه نتایج حاکی از این می‌باشند که این موضوع برگشت پذیر می‌باشد. درصد نهایی جوانه زنی در بذوری که در معرض غلظتهای بالای نمک قرار داشتند دارای کاهش قابل توجهی نسبت به بذور شاهد بودند (میوت‌دوروس و مانگه، 2008)، هر چند تأثیر تنش شوری بر روی جوانه زنی وابسته به گونه می‌باشد (دبز و همکاران، 2004). گیاهان مختلف توانایی‌های متفاوتی در محیط‌های شور از خود نشان می‌دهند. تفاوت در قدرت مقاومت به شوری نه تنها در میان جنس‌ها و گونه‌ها بلکه حتی در داخل یک گونه نیز مشاهده می‌شود. میزان کاهش جوانه‌زنی و رشد گیاه تحت شوری به ترکیب نمک، غلظت نمک و مرحله رشد گیاه بستگی دارد و به عنوان مثال گیاه چغندر قند در مرحله جوانه‌زنی به شوری نسبتاّ حساس است (ماس، 1986). یکی از روش‌های موثر در استفاده بهینه از منابع آب و خاک شور، کشت گیاهان نسبتاً متحمل به شوری در این زمین‌ها است(ریچاردز، 1983). تعیین حد تحمل به شوری برای یک گیاه طی یک مرحله رویشی خواص زیادی دارد (برنستین و هوارد، 1958). مطالعه مراحل مختلف رشد گیاهان در شرایط شوری اهمیت ویژه‌ای در مدیریت و کاهش اثر‌های منفی تنش بر رشد و تولید گیاهان دارد (دادخواه، 1388). افزایش شوری موجب کاهش درصد جوانه‌زنی و تأخیر در فرایند جوانه‌زنی می‌گردد. همچنین ‌می‌تواند دلیل عدم جوانه‌زنی در شرایط شوری بالاتر از حد توان یک گونه باشد (پوجول و همکاران، 2000). در بذور گیاه کلزا افزایش شوری محیط موجب کاهش متوسط جوانه‌زنی در بذور می‌شود (سالاریزاده و همکاران، 2012 ). تنش شوری با جلوگیری از جذب آب به علت پتانسیل اسمزی و اجازه دادن به ورود یون‌های سمی به داخل جنین در حال توسعه، بر جوانه‌زنی اثر می‌گذارد. عواملی مانند نوع خاک، مقدار ماده آلی موجود در خاک، گونه و یا رقم و دما بر آستانه تحمل شوری گونه‌های گیاهی تأثیر گذار است. حساسیت یک گیاه به تنش شوری در طول مرحله جوانه زنی بذر به‌نسبت مراحل بعدی مانند طویل شدن ریشه‌چه و گیاه‌چه خیلی بیشتر است (محمدی و همکاران، 1388). شوری سبب کاهش جوانه‌زنی در بذر گیاهان نمک گریز و نمک‌دوست شده ومراحل بعد از جوانه‌زنی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. عکس‌العمل بذرهای هر دو نوع گیاهان نمک گریز و نمک دوست نسبت به ارقام گیاهی متفاوت می‌باشند. شوری عمدتاً سبب کاهش پتانسیل اسمزی محلول خاک شده و جذب آب بوسیله بذر را کاهش می دهد همچنین یون‌های محلول نیز به جنین بذر آسیب وارد می‌کنند (جلیلی مرندی، 1389). نشان داده شده است که کلرید سدیم با غلظت 200 میلی‌مول قادر است که جوانه زنی Cakile maritime L. را حتی پس از انتقال به آب خالص محدود نماید (نادیو و نایکر، 1992).
1-6 پرایمینگ:
روش‌های بهبود جوانه‌زنی مانند پیش تیمارسازی بذر (پرایمینگ) برای اصلاح عملکرد فیزیولوژیکی در طی مراحل جوانه‌زنی و دوران اولیه رشد به کار می‌رود . مهمترین هدف پیش‌تیمار سازی، بهبود درصد جوانه زنی و سرعت آن است که در نهایت موجب افزایش سرعت و هماهنگی در رشد گیاهان در کشتزارها و سرانجام سبب افزایش میزان بهره برداری به ویژه در شرایط تنش می‌شود (بلک وجی و بولی، 1388). تیمارهای پیش از کشت بذر که به آنها پرایم کردن گفته می‌شود شامل جذب آب به مقدار کافی جهت جوانه‌زنی و سپس خشک کردن آن است. هدف پرایم کردن افزایش درصد جوانه‌زنی، کاهش متوسط مدت جوانه‌زنی و بهینه کردن رشد و قدرت گیاهچه تحت بازه وسیعی از شرایط مطلوب و نامطلوب محیطی است. این روش درگیاهان با بذرهای کوچک و بیشتر در گیاهان دارویی که دارای ارزش اقتصادی بالایی می‌باشند و نیازمند جوانه‌زنی یکنواخت و سریع هستند مورد استفاده قرار

عنوان صفحه
چکیده…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول: مقدمه و هدف
1-1مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..4
1-2 گیاه شناسی……………………………………………………………………………………………………………………………………………….5
1-3 پراکندگی جغرافیایی و منشأ……………………………………………………………………………………………………………………..6
1-4 شوری خاک…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 7
1-5 تأثیر شوری بر جوانه زنی…………………………………………………………………………………………………………………………10
1-6 پرایمینگ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….12
1-7 ترکیبات شیمیایی ماریتیغال…………………………………………………………………………………………………………………..14
1-8 خواص فیزیکی و شیمایی روغن دانه ماریتیغال………………………………………………………………………………………15
1-9 اثرات درمانی سیلی‌مارین………………………………………………………………………………………………………………………..16
1-10 هدف از آزمایش…………………………………………………………………………………………………………………………………….18
فصل دوم: مروری بر تحقیقات دیگران
2-1 سالیسیلیک اسید پرایمینگ……………………………………………………………………………………………………………………20
2-2 آب پیش تیمار سازی (هیدروپرایمینگ)………………………………………………………………………………………………..24
2-3 پیش تیمار سازی با نمک(هالو پرایمینگ)………………………………………………………………………………………………27
2-4 پیش تیمار سازی با جیبریلیک اسید………………………………………………………………………………………………………31
2-5 تأثیر شوری بر روی قند کل در بذر…………………………………………………………………………………………………………33
2-6 تأثیر شوری بر روی قندهای غیر احیایی……………………………………………………………………………………………….36
2-7 تـأثیر شوری بر روی قندهای احیایی…………………………………………………………………………………………………….37
2-8 تأثیر پرایمینگ جیبرلیک اسید بر میزان قند………………………………………………………………………………………39
2-9 تأثیر پرایمینگ سالیسیلیک اسید بر میزان قند…………………………………………………………………………………….39
2-10 تأثیرهیدروپرایمینگ ( آب پیش تیمار سازی ) بر میزان قند……………………………………………………………41
2-11 تأثیر هالوپرایمینگ ( پیش تیمار سازی با نمک ) بر میزان قند……………………………………………………….42
فصل سوم: مواد و روشها
3-1 منظور از آزمایش……………………………………………………………………………………………………………………………………44
3-2 محل اجرای آزمایش……………………………………………………………………………………………………………………………..44
3-3 طرح آزمایش…………………………………………………………………………………………………………………………………………44
3-4 طرز اجرای آزمایش……………………………………………………………………………………………………………………………….45
فصل چهارم: نتایج و بحث
نتایج و بحث…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..54
4-1 متوسط سرعت جوانه‌زنی……………………………………………………………………………………………………………………….54
4-2: متوسط جوانه‌زنی در روز………………………………………………………………………………………………………………………59
4-3: سرعت جوانه‌زنی……………………………………………………………………………………………………………………………………62
4-4: درصد جوانه‌زنی……………………………………………………………………………………………………………………………………..66
4-5 قند کل……………………………………………………………………………………………………………………………………………………73
4-6 قند احیایی………………………………………………………………………………………………………………………………………………82
4-7 قند غیر احیایی……………………………………………………………………………………………………………………………………….91
4-8 نتایج کلی و بحث……………………………………………………………………………………………………………………………………99
منابع
منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………101
منابع انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………………………………….104
چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………………………………128
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 4-1: جدول تجزیه واریانس تأثیر پرایمینگ‌های مختلف تحت تنش‌های شوری بر روی شاخص‌های جوانه‌زنی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………55
جدول 4-2 اثر متقابل سطوح مختلف شوری و پرایمینگ بر روی متوسط سرعت جوانه‌زنی………………………..58
جدول 4-3 اثر متقابل شوری و پرایمینگ بر متوسط جوانه‌زنی در روز………………………………………………………….61
جدول 4-4 اثر متقابل شوری و پرایمینگ بر سرعت جوانه‌زنی………………………………………………………………………65
جدول 4-5 اثر متقابل شوری و پرایمینگ بر درصد جوانه‌زنی………………………………………………………………………..69
جدول4-6: مقایسه میانگین تأثیر سطوح مختلف شوری………………………………………………………………………………..71
جدول4-7: مقایسه میانگین‌‌های تأثیر پرایمینگ‌های مختلف……………………………………………………………………….72
جدول4-8: مقایسه میانگین‌های تأثیر زمان…………………………………………………………………………………………………….72
جدول 4-9: جدول تجزیه واریانس تأثیر پرایمینگ‌های مختلف تحت تنش‌های شوری بر روی قند بذر……..73
جدول4-10 اثر متقابل شوری و پرایمینگ بر قند کل……………………………………………………………………………………77
جدول4-11 اثر متقابل پرایمینگ و زمان بر قند کل………………………………………………………………………………………78
جدول4-12 اثر متقابل شوری و زمان بر قند کل……………………………………………………………………………………………79
جدول 4-13 اثر متقابل پرایمینگ، شوری و زمان بر روی قند کل………………………………………………………………..80
جدول 4-14 اثر متقابل شوری و پرایمینگ بر قند احیایی…………………………………………………………………………….86
جدول 4-15 اثر متقابل پرایمینگ و زمان بر قند احیایی……………………………………………………………………………….87
جدول 4-16 اثر متقابل شوری و زمان بر قند احیایی…………………………………………………………………………………….88
جدول 4-17 اثر متقابل پرایمینگ، شوری و زمان بر روی قند احیایی………………………………………………………….89
جدول 4-18اثر متقابل شوری و پرایمینگ بر قند غیراحیایی………………………………………………………………………..94
جدول 4-19 اثر متقابل شوری و زمان بر قند غیر احیایی……………………………………………………………………………..95
جدول 4-20 اثر متقابل پرایمینگ و زمان بر قند غیر