مقاله – 
بررسی رابطه ی بین مؤلفه های دینی با تفکر انتقادی در بین دانشجویان  …
Abstract background with colorful pink blue gradient colors. Oil drops in water abstract psychedelic pattern image

مقاله – بررسی رابطه ی بین مؤلفه های دینی با تفکر انتقادی در بین دانشجویان …

تعریف واژهها و اصطلاحات:
الف) تعاریف نظری متغیرها
دین[۱۹]:
شامل مجموعه ای از باورهاست که این باورها معمولاً توسط کلمات بیان میشوند، یعنی به صورت اندیشه ای در می آیند که کم و بیش شکل دستگاه فکری به خود گرفته است و فقط با اعمال که تظاهر و جلوه های باورها و شیوه های تجدید آن هستند زنده می ماند و مشخص میگردد.(طباطبایی،بی تا: ۳۴۲) همچنین پذیرش عقاید دینی و عمل به آنها؛ به گونه ای که تقلید کورکورانه نباشد و فرد بتواند استدلال کافی برای نظرات خود داشته باشد. و در این پژوهش سه مورد از مؤلفه های دینی از جمله شناخت دین، رفتار دینی،نگرش دینی و… مورد بحث و بررسی قرار میگیرد. (طباطبایی،بی تا:۳۴۲).
تفکر انتقادی[۲۰]:
نوعی تفکر انتزاعی یا صوری است که فرد آرا و نظرات مختلف در یک زمینه را بررسی و نقد کند و بدون استدلال، باوری را نپذیرد یا عملی را انجام ندهد.(مارش[۲۱] ۲۰۰۰).
شناخت[۲۲]:
شناخت به معنای دانش اصول دین یعنی یقین به خدا، آخرت، پیامبران و آگاهی فروع دین است(کافی ج٢: ۵).
نگرش [۲۳]:
شناخت و باور به پروردگار یکتا ، انبیاء ، آخرت و احکام الهی و داشتن علایق و عواطف معینی نسبت به خدا ، خود ، دیگران و جهان هستی در جهت تقرب به خدا و التزام و عمل به وظایف دینی (خدایاری‏فرد و همکاران ۱۳۸۵).
رفتار[۲۴]:
اصطلاحی کلی و پوششی برای اعمال، فعالیتها، باز تاب ها، حرکات، فرآیندها و به طور خلاصه هر واکنش قابل سنجش ارگانیسم در ارتباط با موجودات انسانی است(پور افکاری،۱۳۷۶ :۱۷۱ ).
ب)تعاریف عملیاتی متغیرها
مؤلفه ی دینی[۲۵]:
با توجه به اینکه شیوه ی پژوهش، کمی است، مؤلفه های دینی(شناخت دینی، نگرش دینی، رفتار دینی) دانشجویان از راه تحلیل کمی محتوای پرسشنامه ها مورد بررسی قرار می گیرد.
تفکر انتقادی:
این پژوهش با استفاده از تحلیل کمی محتوای پرسشنامه ها، چگونگی بهره مندی افراد از مهارت تفکر انتقادی بررسی می شود.
شناخت:
باور به معنای پذیرش، اقرار و تصدیق قلبی به اصول و شرایع دین است و این پژوهش با استفاده از تحلیل کمی محتوای پرسشنامه ها، شناخت دینی دانشجویان بررسی می شود.
نگرش:
نگرش (عواطف دینی): عواطف دینی، شامل کلیه احساسات و عواطف مثبت و منفی است؛ عواطف مثبت در راستای شناخت و پذیرش قلبی نسبت به پروردگار یکتا، انبیا و اولیا، مؤمنان و تمامی دینداران، احکام دین، جهان هستی، و جهان پس از مرگ در فرد دیندار به وجود می آید و عواطف منفی تحت تأثیر محبت به خدا و دین خدا، نسبت به دشمنان دین الهی و پیامبران و اولیای آن مطرح می شود . و این پژوهش با استفاده از تحلیل کمی محتوای پرسشنامه ها، نگرش دینی دانشجویان بررسی می شود.
رفتار:
التزام به وظایف ( رفتار کردن و پایبندی به اخلاق و احکام دینی). و این پژوهش با استفاده از تحلیل کمی محتوای پرسشنامه ها، رفتار دینی دانشجویان بررسی می شود.
فصل دوم:
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقیق
بخش اول:
مفهوم دین
در تحقیق های انجام شده در حوزه ی دین، دیدگاهها و نظریه های فلسفی، جامعه شناختی و روانشناختی متعددی در مورد دین مطرح شده است. در اینکه دین وجه امتیاز اصلی بشر است، شکی نیست. از دیدگاه فلسفی، فرد زمانی دیندار تلقی می شود که با سؤال ها و مسائل وجودی و ماورای طبیعی از جمله منشأ و مقصد به وجود آمدن هستی مواجه شود و برای آنها پاسخی مناسب بیابد( هیوم، ترجمه گواهی،۱۳۶۹؛ ینگر، بتسن،۱۹۷۰؛ شون راد و ونتیس[۲۶] ۱۹۹۳). از دیدگاه جامعه شناختی، دین به عنوان یک نهاد اجتماعی کارکردهای اساسی مانند انضباط، انسجام، حیات بخشی و خوشبختی آفرین دارد که فقدان آن بقای جامعه را مخدوش می سازد)هاری آلپر[۲۷] به نقل از گیویان ۱۳۷۷).
از دیدگاه روانشناختی نیز به دین و دینداری به ویژه کارکرد های بهداشت روانی و روان درمانی دین توجه ویژ ه ای شده است .ویلیام جیمز[۲۸] (ترجمه قائنی، ۱۳۷۶) دین را ایجاد رابطه معنوی با دنیایی نامحسوس به عنوان روح عالم خلقت می داند که این ایجادرابطه در عالم تنهایی و دور از همه وابستگی ها صورت می گیرد و به ادراک نظمی نامرئی در میان پدیده های جهان هستی و رسیدن به اطمینان و آرامش باطنی که آثار ظاهری آن نیکویی و احسان بی دریغ است، منجر خواهد شد. رابرتسون معتقد است” دین عبارتست از مجموعه ای از عقاید و نمادها و ارزشهای منتج از آنها که میان امور تجربی و فوق تجربی تفاوت قائل است و امور موجودات طبیعی را در رابطه با موجودات فوق طبیعی معنی دار می سازد”(رابرتسون[۲۹]،۶۴۷:۱۹۷۰). کارل مارکس[۳۰] مذهب را مشکل عمیق از خود بیگانگی می داند و آن را توجیه گر نابرابریهای اجتماعی تلقی می کند و دین را افیون جوامع معرفی می نماید(رابرتسون، ۱۹۸۹: ۳۳۷ ).
از نظر گیدنز[۳۱] نمادهایی که کل فلسفی را تشکیل می دهد که به رفتار انسان در رویدادها معنی می بخشد و پشتوانه اساسی اندیشه ها و ارزشها و شیوه زندگی یک جامعه است او می نویسد دین در بعد فرهنگیش یک نظام از نمادهای کنش برای قوی و نافذ ساختن حلالت و انگیزه های با دوام در انسان-وسیله شک گیری ادراکات از نظم عمومی هستی و زندگی پوشانیدن این ادراکات با هاله ای از تقدس و نورانیت بطوریکه این حلالت و انگیزه ها به نظر واقع بینانه آیند. دین از نظر ریمون آرون مجموعه ای از باورهاست و این باورها معمولاً تو.سط کلمات بیان می شوند یعنی به صورت اندیشه ای در می آیند که کم و بیش شکل دستگاه فکری به خود گرفته است و فقط با اعمال که مظاهر و جلوه های باورها و شیوها های تجدید آن هستند زنده می مانند و مشخص می گردد(ریمون آرون[۳۲]، ۱۳۷۶ : ۵۶).
ترنر دین را شامل و دارای سه بعد اصلی می داند:
۱)باورها که ماهیت تقدس و ماوراءالطبیعه را تعیین می کند.۲)ارزشها که در مورد مطلوبهای نشأت گرفته از ماوراءالطبیعه توضیح می دهند.۳)مراسم ساخت که مداخله ماوراءالطبیعه در جهان مادی را طلب می کند(ندیمی۲۱،۱۳۷۷).
انسان گرایان نیز با توصیف ویژگی های افراد خودشکوفا، اوج تجربه های خویش را مشابه تجربه عرفانی مورد نظر جیمزمی دانند (شولتز[۳۳]، ۱۳۶۹ ، ترجمه گیتی خوشدل). برخی دیگر از نظریه پردازان به بعد شناختی دین توجه بیشتری کرده اند . فانک و والگنلز)[۳۴] ۱۹۸۷( دین را سبک زندگی و یا نظام باورهایی دانسته اند که رابطه غایی فرد را با خدا و عالم هستی تنظیم می کند و سرانجام برخی از اندیشمندان غربی دین را مجموع های از مؤلفه های مرتبط با هم می دانند. برای مثال پترسون معتقد است، مذهب مجموعه ای از اعتقادها، احساسات و اعمال فردی و جمعی است که حول مفهوم حقیقت غایی یا امر مقدس سامان یافته است. ویلیام جیمز دین را به عنوان احساس ها و اعمال و تجربه های فرد در رابطه با آنچه آن را الهی تلقی می کند می داند. به نظر پروسر دین مجموعه ای از باورها، رفتارها، احساسات و نگرش های جدی است(آرین،۱۳۷۸). نمی توان به دین به عنوان پدیده ای ساده و تک بعدی نگریست، بلکه دین پدیده ای مرکب از واقعیت های متعدد است. دین از نظر روانشناختی، پیچیده و شامل مجموعه ای از مقوله های روانشناختی از جمله هیجانات، باورها، ارزش ها، رفتارها و محیط اجتماعی است )آرین[۳۵]، ۱۳۷۸٫ ( (وربیت هود و همکاران[۳۶]، ۱۹۹۶ )؛ به نقل از فوکویاما و سویژ[۳۷]، (۱۹۹۹) با اعتقاد به چندبعدی بودن دین، شش بعد را برای دین ذکرمی کند:
۱ . شعائر :مراسم مذهبی خصوصی یا عمومی ؛

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت ۴۰y.ir مراجعه نمایید.