بررسی نظام های اقتصادی بین المللی در کشورها- قسمت ۴
Digital transformation concept. Binary code. Programming.

بررسی نظام های اقتصادی بین المللی در کشورها- قسمت ۴

د(رژیم اقتصادی ،
عکس مرتبط با اقتصاد
رژیم اقتصادی درنظام شبانی مبتنی برمالکیت عمومی است و مالکیت خصوصی کمرنگ و محدود بوده است بنابراین نوع فعالیتهای اقتصادی در این نظام مبتنی برحاکمیت رژیم مالکیت عمومی قرارداشته نه مالکیت خصوصی ودولتی.
دلایل اهمیت مالکیت عمومی در نظام اقتصاد شبانی:
۱:.اقتصاد معیشتی، دراقتصاد شبانی هدف رفع نیازبوده نه جلب منفعت ومبادله به انگیزه سود آوری، لذا مالکیت عمومی بوده است.
۲٫ توزیع در آمد براساس نیاز، سهم هریک ازافراد خانواده ازتولید توسط رئیس خانواده تعیین می گردید
۳:.جمعیت محدود منابع فراوان، جمعیت محدود ولکن زمین به عنوان منبع تولید فراوان بوده است.
۴:. نبود حکومت، طبق نظریه اسمیت مالکیت خصوصی منشاء وسرآغاز قانون گذاری وتشکیل حکومت گردید. اسمیت حکومت وقانون را می توان ائتلاف ثروتمندان برای سرکوب مستمندان وتخصیص توزیع نابرابر کالاها برای خود دانست،که درغیراین صورت با یورش مستمندان برهم می خورد.تملک رمه ها که مایه ی نابرابری ثروت می شد،چیزی بود که ایمن داشتن ثروت ودفاع ازثروت مندان دربرابرمستمندان است.تملک دارایی پرارزش وکلان بناچار مستلزم تاسیس حکومت مدنی است ۱.
۲:.نظام اقتصاد ملکی کشاورزی)روستایی(
نظام اقتصاد ملکی کشاورزی اززمان پیدایش مسیحیت بتدریج شکل گرفته، درقرون وسطی دوران شکوفایی خودرا دراروپا پشت سرگذاشته است. آثاراین نظام هنوزدرپیشرفته ترین کشورها وجود دارد ودرکشورهای توسعه نیافته به نسبتهای متفاوتی ازاهمیت برخوردار است.
ویژگیهای نظام اقتصاد ملکی کشاورزی:
الف( واحد اقتصادی
واحد اقتصادی دراین نظام” کشاورزان وفئودالها واربابان” است.بهترین زمین ها به ارباب ها وفئودالها تعلق دارد وزمین های نا مرغوب به رعایا تعلق داشته. ورعایا زمین های مرغوب را به اجاره می گیرند وکارمی کنند.همانند زمین های که در باریان غزنویان در اختیار داشتند و بهترین زمین ها به درباریان سلاطین غزنوی تعلق داشته ولی رعایا به عنوان اجاره دار این زمین هارا به اجاره می گرفتند وروی آن کشاورزی می کردند وسالانه مبالغ کلان را بابت اجاره ومالیات به دربارپرداخت می کردند.
ب( فعاللیتهای اقتصادی
۱٫فعالیتهای اقتصادی متکی برمحصولات کشاورزی است واین روند تا اوایل قرون وسطی نیزادامه داشته است.
۲٫صنعت درحد ضعیف وجود داشته است وپیشرفت چندانی نکرده است
۳٫تجارت رونق یافته است.)تجارت شرق سرزمین های اسلامی(
ج)الگوی رفتاری” الگوی رفتاری دراین نظام را می توان الگوی خردی معرفی کرد ،زیرا متغییرهای آن درحیطه اقتصاد خرد قرار دارد مثل طبقه کشاورزان)خانوارها( وصاحبان زمین)بنگاه داران(، که محصولات کشاورزی را تولید می کردند.
د( رژیم اقتصادی “دراین نظام روابط میان اموال وافراد وافراد با افراد، براساس مالکیت خصوصی ونظام فئودالی است که رعایا به عنوان دهقانان و اجاره داران روی زمین های اربابان کار می کردند وسالیانه اجاره بها را به صاحبان زمین می پرداختند.۱
۳:نظام اقتصاد شهری
نظام اقتصاد شهری ازقرن یازدهم میلاد به بعد با دورویداد مهم فراهم گردید:
۱:.تغییرنقش شهرها، شهرها قبلا به صورت دژ دفاعی دربرابردوشمن عمل می کرد. وبعد ها به مراکز فعالیتهای اقتصادی وتجاری تبدیل گردید.
۲:.وقوع جنگهای صلیبی، جنگهای صلیبی ملل غرب را با تمدن وفرهنگ کشورهای اسلامی، صنعت ودانش آنان آشناکرد.ویل دورانت نویسنده معروف تاریخ تمدن دراین زمینه می نویسد:
“تمدن اسلامی عملانشان داد که ازنظرآراستگی،آسایش و فرهنگ به مراتب برتمدن مسیحی برتری دارد.ازآثارمهم دیگر جنگهای صلیبی آن بود که مسیحیان را باصنعت وبازرگانی جهان اسلام آشناکرد وباعث ازدیاد فعالیتهای اقتصادی غرب گردید.
۱: رئیس دانا .فریبرز ، کم توسعه گی اقتصادی – اجتماعی، تهران، نشر قطره، چاپ اول، ۱۳۷۱، ص ۷۹ – ۷۵٫
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
کشاورزی ومحصولات فراوانی ازقبیل ذرت،برنج کاری،کنجد،لیمو،خربوزه، الو، البالو،گیلاس و…وارد
اروپاگردید.همینطورشیوه های بانکداری ازجهان اسلام وامپراطوری بیزانس اقتباس گردید. انواع واقسام اسناد اعتباری وقراردادهای تجاری وبانکداری ازکشورهای اسلامی واردسرزمین های غرب گردید وموجب رونق وتوسعه صنعت ، تجارت وکشاورزی گردید وسرانجام مایه رنسانس درغرب شد.۱
) نمونه ها وشواهد : سکه های ازدوران سامانیان وغزنویان که براثرتجارت باکشورهای اروپای وارداین کشورها گردیده بود ازاین کشورها بدست می یاید (
ویژگیهای نظام اقتصاد شهری:
الف( واحد اقتصادی ،واحد اقتصادی این نظام شهرنشینان و روستائیان هستند که آذوقه آن ازروستاهای اطراف تهیه می شوند. شهرها ازقیود فئودالها آزاد می گردد ودرشهرمجلسی مرکب ازشهرنشینان بوجود می آید.
ب)فعالیت های اقتصادی”فعالیتهای اقتصادی دراین نظام کشاورزی و فعالیتهای صنعتی وبازرگانی است ؛که درغرب کارخانه های صنعتی ودستگاه بخار راه اندازی گردید.
پیشرفت صنعت موجب تقسیم کاربیشترگردیده ومبادلات بیشتربه منظورسود آوری ومنفعت شکل گرفت.بازرگانی درقالب بازارهای محلی وبین المللی انجام می گردید.بازارهای بین المللی لندن،پاریس،فرانکفورت وژنودرسویس ،بغداد،مصر،شام بود.
ج( الگوی رفتاری، الگوی رفتاری دراین نظام عبارت ازاقتصاد خرد وکلان می باشد که می تواند درقالب خانوار وبنگاه یک محصول را مورد بررسی قرار داد وهمینطور مباحث مانند درآمد ملی وتولید داخلی وتقاضای کل وعرضه شهر را مورد تجزیه وتحلیل قرارداد.
۱:ویل دورانت؛ترجمه ابوالقاسم طاهری؛تاریخ تمدن ج۴،عصرایمان)بخش دوم( صفحات ۸۱۵-۸۱۶٫ -۸۲۱-۸۲۰
د( رژیم اقتصادی،
مقرراتی است که درنظام اقتصاد شهری رابطه ای افراد را” بازمین های کشاورزی،ابزارتولید وسرمایه تجاری” تبیین می کند. )درحالیکه درنظام های کشاورزی فقط رابطه افرادا رابا زمین های کشاورزی تبیین می کرد(.رابطه افراد نیزبا یکدیگردرچهار چوب نظام صنفی تنظیم می گردد.ورود به حرفه هاآزادنیست.
ب( نظامهای اقتصادی درجوامع فعلی۱۱
)ماهیت اصلی:رفع نیاز+حداکثرسود ومطلوبیت(
بهطور عمده دردنیای امروزی نظامهای اقتصادی درقالب نظامهای شهری وروستای وصحرای تقسیم بندی نمی گردد بلکه براساس مبانی تحلیلی فکری، نظریات اقتصادی واصول اساسی)عملکردی( ومراحل شکل گیری تقسیم بندیمی گردد.
به بیان دیگر نظامهای اقتصاد موجود در جوامع فعلی براساس روش های تحلیلی، عملکرد وتاریخی، به نظام اقتصادسرمایه داری، سوسیالیستی ،مختلط واسلامی دسته بندی می گردد . وقتی نظام اقتصادی ازنظر تحلیلی مورد بررسی قرارمی گیرد ، مبانی فکری وفلسفی وارزش شناختی ومعرفت شناختی مورد بحث قرار می گیرد. دلایل ضرورت بحث مبانی نظامهای اقتصادی :
اولا: علوم مبتنی برپیش فرضهای فیزیکی ومتافیزیکی است،پیش فرضهای متافیزیک علوم ازنظرمتدولوژی متاثراز جهان بینی فلسفی ونقلی است؛ پیش فرضهای فیزیکی علوم مبتنی برجهان بینی تجربی است .
ثانیا: مبانی علوم عبارت از دستیابی به اصول و مبنای محکم برای تدوین علوم است.
۱۱٫جوامع فعلی درمقابل جوامع اولیه وابتدای است که درآن ازوسائل وابزارابتدای تولید استفاده می گردیده واقتصادشان برمبنای رفع نیازبوده است.
ثالثا : مبانی علوم تعیین کننده ای علل مادی وغیر مادی برای پدیده های علمی است . مبانی که علل مادی علوم را بیان می کند مبانی علوم تجربی محسوب می گردد ومبانی که علل معنوی وغیر مادی را بررسی می کند مبانی فلسفی ومکتبی علوم به حساب می آید. به بیان دیگر مبانی علوم تجربی بررسی کننده ی علل مادی پدیده های مادی می باشد،اما مبانی فلسفی ونقلی علم این واقعیت را بیان می کند که علوم دارای علل وعوامل معنوی نیزهست واین دوعلل وعوامل مکمل وتامین کننده ی همدیگرهستند .علم بدون دین خطرناک است ودین بدون علم عقیم است ومنجربه خرافه پرستی وبت پرستی می گردد. بطورکلی می توان ازنظرروش شناسی مبانی را به صورت مبانی عام، میانه وخاص دسته بندی می گردد.
الف( مبانی عام نظام اقتصادی
مبانی عام نظام اقتصادی را مبانی فلسفی و معرفت شناختی تشکیل می دهد. مبانی فلسفی را می توان درقالب مباحث خداشناسی، انسان شناسی وجهان شناسی مورد بحث قرار داد. اما مبانی معرفت شناسی را می توان به صورت ذیل بررسی نمود:
۱٫مبانی تجربی”مبانی تجربی را جهان بینی علمی وتجربی تشکیل می دهد ومراد ازجهان بینی علمی وتجربی ،برداشتی تجربی وحسی افراد ویا مکتب ازجهان می باشد.به بیان دیگرجهان بینی علمی تفکرانسانی است که مبتنی برعلوم تجربی است که مورد تیست وآزمون قرارمی گیرد.طرفداران این نوع جهان بینی ،جهان را فقط براساس حس وتجربه مورد شناخت قرارمی دهند.شناختی که ازاین زاویه بدست می آید شناخت دقیق وکامل می باشد.شناخت تجربی جهان ازطریق حواس ظاهری مبتنی برفرضیه وآزمون می باشد واین دو همواره ارزش موقتی دارند ولذا این دوارزش موقتی دارند نه دایمی. نظام اقتصاد سرمایه داری وسوسیالیستی مبتنی برجهان بینی تجربی بنا گردیده است.علوم تجربی نیازمندیهای مادی ابعاد مادی انسان را تامین می کند. که امروزه متاسفانه مسلمانان دراین زمینه محتاج غرب اند.
فلاسفه تجربه گرا همانند هیوم معتقد بودند که تنها معرفتی قابل اطمینان، معرفتی است که ازطریق حواس بدست می آید.نظامهای اقتصادی سرمایه داری وسوسیالیستی مبتنی بر مبانی معرفتی تجربی است برخلاف نظام اقتصادی اسلامی که مبتنی برمبانی تجربی ، عقلی ووحیانی است.
دلیل قرانی برای ناکافی بودن جهان بینی تجربی برای درک ودریافت حقایق: عسی ان تکره شیئا فهو خیرلکم.
۲٫ مبانی عقلی
مبانی عقلی علوم ونظام های اقتصادی را جهان بینی فلسفی تشکیل می دهد ،جهان بینی فلسفی اصول متافیزیک علوم را تعیین می کند وحوزه ی وسیع ترازجهان بینی علمی دارد ودرواقع چهارچوبی برای جهان بینی علمی ترسیم می کند.مبانی عقلی ویا فلسفی گرچند ناشی ازتفکرانسانی است ولی مراد تفکرانسانی است که قابل تیست وآزمون کردن نیست برخلاف مبانی تجربی که ناشی ازتفکرانسانی است که قابل تیست وآزمون کردن نیزمی باشد.این یکی ازوجوه تشابه بین مبانی عقلی وتجربی است که هردوناشی ازتفکرانسانی است.
۳٫مبانی وحیانی
مراد ازجهان بینی وحیانی، جهان بینی است که ازمنبع وحی ونقل بدست می آید.
بطورکلی می توان گفت که نظام اقتصاد اسلامی مبتنی برمبانی دینی است ومبانی دینی تفسیرانسان ازجهان است براساس منبع علم ،عقل ووحی. به بیان دیگرمنبع معرفتی علم اقتصاد اسلامی را علم، وحی وعقل تشکیل می دهند برخلاف نظامهای اقتصادی
سرمایه داری وسوسیالیستی که منبع شناخت آن را فقط علم تشکیل می دهد.مبانی نقلی وعقلی می توانند نیازمندیهای معنوی مارا تامین نمایند.۱
۱٫کرمی، محمد حسین. دیرباز عسکر. مباحثی درفلسفه اقتصاد.قم: حوزه ودانشگاه ۱۳۸۰ ص۷۷-۱۰۲
ب( مبانی خاص نظام اقتصادی
مراد از مبانی خاص مبانی ارزشی است که پیش فرضهای خاصی برای نظام اقتصادی تشکیل می دهد واکثر مباحث نظام اقتصادی را پوشش می دهد، مانند اینکه : مردم عقلای رفتار می کنند، آنان درصددند تا ازفرصتهای خود بیشترین استفاده را ببرند، آنان می توانند رجحانهای خود را به گونه ای سازگار مرتب کنند؛ آنان سود بیشتر را به سود کمتر با ریسک یکسان ترجیح می دهند،بازاری بودن اقتصاد، فرد گرایی، جمع گرایی، مالکیت خصوصی ، عمومی ودولتی. اینها ازمبانی خاص نظام اقتصادی هستند که حکایت ازامرارزشی می کنند. یعنی از رفتار عینی انسانها خبر می دهند اما در آن رفتار ها ارزشهای نهفته است.
نظام اقتصادی سرمایه داری
جهت آشنای بیشتربا نظام اقتصادسرمایه داری ،مبانی ،نظریات اقتصادی ومراحل شکل گیری واصول اساسی آن مورد بحث وبررسی قرارمی گیرد.
مبانی نظام اقتصادی سرمایه داری
مراد ازمبانی دراین گفتار یعنی پیش فرضها وبسترهای شکل گیری یک نظام است، نظام اقتصاسرمایه داری پیش فرضهای خاصی درموردخدا،انسان ،جهان می باشد. پیش فرضهای نظام اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و… درقالب پیش فرضهای فلسفی وارزشی مطرح می گردد . یک علم دارای پیش فرضهای فیزیکی ومتافیزیکی است، منظور از مبانی دستیابی به مبنای محکم وعلل وعوامل مادی ومعنوی است.
نظام اقتصاد سرمایه داری، نظامی است که بر مبنای ، جهانبینی دئیسم خداشناسی طبیعی(، لیبرالیسم اقتصادی )اصالت فرد وآزادیهای فردی(ومباح دانستن بهره وربا شکل گرفته است. این نوع نظام، بازار آزاد را زمینه مناسب برای فراهم سازی سود بیشترمی داند بازار را تعیین کننده ای قیمت ها ونرخ بهره ودستمزد می دانند . وضمن تأکید بر همسویی منافع فرد و اجتماع، مکانیسم بازار را در برقراری تعادل اقتصادی کافی دانسته و هرنوع مداخله دولت را محکوم میکند. مبانی نظام اقتصاد سرمایه داری را می توان درقالب مبانی فلسفی، معرفت شناسی و ارزشی مورد بحث قرار داد.
الف(مبانی فلسفی نظام سرمایه داری
مبانی فلسفی عبارت ازجهان بینی است ، که مشتمل برقضایایی است که باکلمۀ هست “یا ” نیست ” بیان می گردد وموضوع آن خدا، انسان، دنیا وآخرت است. مبانی فلسفی معمولا به عنوان پیش فرضهای فلسفی نظامهای اقتصادی،سیاسی واجتماعی درنظرگرفته می شود. مثلا پیش فرض نظام اقتصاد اسلامی درمورد خدا این است که خدا افریننده وتدبیرکننده عالم است، درمورد انسان به این صورت است که انسان مورد نظرانسانی است که جنبه ای مادی ومعنوی دارد ورفتارهای اوبراساس جنبه های مادی ومعنوی اوشکل می گیرد. درمورد جهان پیش فرض شان این طوری است که جهان مادی واخروی وجود دارد،برخلاف سایرنظام های اقتصادی که پیش فرضهای آنان درموارد فوق معمولا متفاوت ازپیش فرضهای نظام اقتصاد اسلامی است .علت این تفاوت درمنبع شناخت انسان است که ازنظراسلام منبع شناخت انسان علم )علوم تجربی(،عقل ووحی است، ازنظر متفکران غیراسلامی منبع شناخت علم وعقل است. مبانی فلسفی حاکم برنظام سرمایه داری جهان بینی واندیشه مکتب دئیسم است.مکتب دئیسم درقرن ۳۲ میلادی بوجود آمد ودرقرن ۳۲ میلادی روبه اوفول گذاشت.عامل شکل گیری آن حاکمیت فلسفه اسکولاستیک)مدرسی( درقرون وسطی است که عقاید تحریف شده مسیحیت راتوجیه می کرد واین نوع فلسفه درمدارس وابسته به کلیسا تدریس می گردید. اندیشه فلسفی دئیسم جهان را فقط ازمنظر عقل طبیعی)نه وحی فوق طبیعی( موردبحث وسنجش قرار میدهد. واندیشه دئیسم به عنوان یک مکتب فلسفی مذهبی معلول نا بسا مانیها ونا کامیهای تعلیمات کلیسا درقرون وسطی ،شکل گیری عصر رنسانس وتجدد گرایی وعقل گرایی بوجود آمد .
پیش فرضهای نظام اقتصاد سرمایه داری درمورد خدا، جهان وانسان براساس اندیشه دئیسم شکل گرفته است. دراین قسمت به مباحث خداشناسی، جهان شناسی وانسان شناسی به عنوان پیش فرضهای نظام اقتصاد سرمایه داری پرداخته می شود.۱
۱: خدا شناسی
پیش فرض نظام اقتصاد سرمایه داری درمورد خدا بر اندیشه مکتب دئیسم استوار است. براساس اندیشه فلسفی دئیسم، خدا فقط خالق وسازنده اولیه جهان خلقت است، خداوند جهان را بصورت نظام احسن وکامل آفریده است وقوانین طبیعی محکمی را در درون آن تعبیه نموده است، خداوند بعد ازخلق وآفرینش عالم وتعبیه قوانین طبیعی درآن دیگر نمیتواند دراین نظام مداخله نماید .۲
چون مداخله کردن دراین نظام به منزله رخنه پذیر بودن نظام احسن ومتناقض با احسن بودن این نظام وقوانین آن است،وخدا چون حکیم ودانا است براساس حکمت ودانای خود نظام احسن را آفریده است.بنابراین خداوند نمیتواند تدبیری درجهان داشته باشد، ورفتارهای انسان براساس قوانین وفرمولهای تعبیه شده دردرون این نظام است.
۱:کریمی مرتضی . آشنایی با مکتب دئیسم. مجله معرفت شماره ۷۴ سال ۱۳۸۲
۲:و قالت الیهود ید الله مغلولۀ غلت ایدیهم و لعنوا بما قالوا بل یداه مبسوطتان ینفق کیف یشاء. مائده/ (۶۴ و یهود گفتند: د ست خدا بسته است و دیگر نمیتواند تغییری در خلقت بدهد، به واسطه این گفتار به لعن خدا گرفتار گردیدند. بلکه دو دستخدا گشاده است و هرگونه بخواهد انفاق میکند.مراد از دست خدا دررویات همان قدرت وتصرف خدا است . شهید مطهری : قطع رابطه طبیعت از خدا تفکری یهودی است .وبه عقیده شهید مطهری خلقت امرآنی نیستبلکه جهان طبیعی دائما در حال خلق شدن است و دائما در حال حدوث است.) مقدمه برجهان بینی (
ویکی ازقوانین طبیعی که درذات نظام طبیعی وجود دارد ، نفع شخصی است ونفع شخصی ازمنافع عمومی جدانیست ودراین صورت جهان به خودی خود بصورت اتوماتیک پیش می رود وهمه ای جوامع مرفه می گردند. بنا براین ما کاری جز این نداریم که بگذاریم بشود؛ وجامعه خود بسوی بهترین وضع ممکن پیش می رود.۱

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

 

دیدگاهتان را بنویسید