ژانویه 20, 2021

سامانه پژوهشی – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- …

1 min read


بـــا دل یُـــوحــى‏ إِلَـــیَّ دیــده‌ور
تـا به ظـاهـر مِـثْـلُـکُـمْ بـاشـد بشــر
(۲/۳۷۸۶)
اقتباس از عبارت قرآنی «قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحى‏ إِلَیَّ…»، (بگو من بشرى همانند شما هستم، با این تفاوت که به من وحى مى‏شود…)، (کهف، ۱۱۰). مولانا با استفاده از عبارات قرآنی می‌گوید آن بصیر و روشن‌بینى که به او وحى مى‌شود، برحسب ظاهر مانند همه‌ی شما آدمیان، آدمى معمولى بوده است.

فِـی السَّـمـاءِ رِزْقُــکُـمْ کـرده عـیــان
ای نـمـوده تــو مکــان از لامـکــان
(۲/۳۸۱۳)
اقتباس از آیه «وَ فِی السَّماءِ رِزْقُکُمْ وَ ما تُوعَدُونَ»، (و در آسمان مایه‌ی روزی شماست و نیز آنچه به شما وعده داده‌اند.)، (ذاریات، ۲۲). مولانا در این بیت می‌گوید تو از آنچه در ظاهر، هستی محدود در زمان و مکان ندارد، این هستی صوری را پدید آوردی و مفهوم آیه ۲۲ سوره‌ی ذاریات را واضح و روشن کردی.
۴-۱-۳ بینامتنیت صریح و لفظی قرآن کریم و دفتر سوم مثنوی معنوی
ز آتـش امـراض بگـذر چـون خلـیـل
چـونک موصـوفی به اوصـاف جلـیـل
ای عـنـاصـر مــر مــزاجــت را غلام
گـردد آتـش بــر تــو هـم بَرْد و سَلام
(۳/۹-۱۰)
اقتباس از آیه «قُلْنا یا نارُ کُونی‏ بَرْداً وَ سَلاماً عَلى‏ إِبْراهیمَ»، (گفتیم ای آتش بر ابراهیم سرد و سلامت شو)، (انبیاء، ۶۹). مولانا این ابیات را خطاب به حسام الدین سروده است حسام الدین هرچندگاه به علّت رنجورى و کسالت از ادامه‌ی املاى مثنوى باز مى‌ایستاد. مولانا در اینجا آیه قرآنی را در منطق تمثیلی به کار می‌برد و به او مى‌گوید که چون تو به صفات الهى متّصف هستى و در زمره‌ی کاملان، از هر آسیب و گزندى در امان خواهى بود، همانطور که ابراهیم خلیل الله نیز از لهیب آتش نمرودیان رهایی یافت.

تـا که مـی نـوشید و مـی را برنتـافت
کـوه طـور انــدر تجلّـی حلـق یافت
هَـل رأیــتُم مِن جَبَل رقـص الجَمَـل
صـارَ دَکّــاً مـنـهُ وَانـشَــقَّ الجَـبــل
(۳/۲۲)
اقتباس از عبارت قرآنی «…فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَکًّا وَ خَرَّ مُوسى‏ صَعِقاً…»، (… سپس چون پروردگارش بر او تجلّی کرد، آن را پخش و پریشان کرد و موسی بیهوش افتاد…)، (اعراف، ۱۴۳). مولانا از آیه در منطق تعلیمی استفاده می‌کند و از آن تفسیری عرفانی ارائه می‌دهد و می‌گوید کوه طور بر اثر تجلّى حق، استعداد و قابلیت فهم اسرار ربّانى را یافت، چندانکه شراب شهود جمال حق را نوشید ولى نتوانست آن را تحمّل کند.

رستــه از صـد آفـت و اَخطار و بیـم
الْبـاقِیـاتُ الصَّـالِـحات آمــد کـریــم
(۳/۳۴)
اقتباس لفظی از عبارت قرآنی «وَ الْباقِیاتُ الصَّالِحاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً وَ خَیْرٌ أَمَلاً»، (… کارهای ماندگار شایسته، نزد پروردگارت خوش پاداش و امید بخش‌تر است.)، (کهف، ۴۶). در این بیت از عبارت قرآنی تنها لفظاً اقتباس کرده است و می‌گوید بخشنده‌ی حقیقى (یعنى آنکس که به جاى بذل مال، همه‌ی هستى خود را مى‌بخشد و به مقام فنا مى‌رسد) نیک جاودانه است که از صد نوع گزند و خطر و بیم رهایی یافته است.

کش بگـویـد در نـبــی حــق هُو أُذُن
سـرکشــد گـوش مـحـمّـد در سخن
(۳/۱۰۲)
اقتباس از عبارت قرآنی «وَ مِنْهُمُ الَّذینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ…»، (و از ایشان کسانی هستند که پیامبر را می‌آزارند و می‌گویند او زود باور است، بگو به سود شماست که زودباور است…)، (توبه، ۶۱). مولانا از عبارت قرآنی در بیت استفاده کرده است و حتی صراحتاً به مرجع آن اشاره می‌کند.

تا ز واسْجُـدْ واقْتَـرِب یــابــی غرض
پس بنــه بـر جـای هـر دم را عوض

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.