رابطه ی اضطراب امتحان با عملکرد تحصیلی و انگیزه ی پیشرفت تحصیلی دانشجویان در مراکز علمی کاربردی بهزیستی- قسمت ۴

رابطه ی اضطراب امتحان با عملکرد تحصیلی و انگیزه ی پیشرفت تحصیلی دانشجویان در مراکز علمی کاربردی بهزیستی- قسمت ۴

توصیف رابطه اضطراب امتحان با عملکرد تحصیلی و انگیزه ی پیشرفت دانشجویان در مرکز علمی کاربردی
اهداف فرعی پژوهش:

 

 

    1. توصیف رابطه اضطراب امتحان با ابعاد عملکرد تحصیلی

 

    1. توصیف رابطه اضطراب امتحان با ابعاد انگیزه ی پیشرفت دانشجویان

 

    1. پیش بینی ابعاد عملکرد تحصیلی دانشجویان با توجه اضطراب امتحان

 

  1. پیش بینی ابعاد انگیزه ی پیشرفت تحصیلی دانشجویان توسط اضطراب امتحان

 

فرضیه های پژوهش:
فرضیه اصلی:
بین اضطراب امتحان با عملکرد تحصیلی و انگیزه پیشرفت دانشجویان علمی و کاربردی رابطه معناداری وجود دارد.
فرضیه های فرعی:

 

 

    1. بین اضطراب امتحان با ابعاد عملکرد تحصیلی دانشجویان علمی و کاربردی رابطه معنا داری وجود دارد.

 

    1. بین اضطراب امتحان با ابعاد انگیزه ی پیشرفت دانشجویان علمی و کاربردی رابطه معنا داری وجود دارد.

 

    1. اضطراب امتحان پیش بینی کننده ابعاد عملکرد تحصیلی دانشجویان می باشد.

 

  1. اضطراب امتحان پیش بینی کننده ابعاد انگیزه ی پیشرفت دانشجویان می باشد.

 

تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها:
تعریف مفهومی اضطراب امتحان:
اضطراب امتحان، نوع خاصی از اضطراب است که با نشانه های جسمی، شناختی و رفتاری در شرایط آماده شدن برای امتحان و انجام تست ها و آزمون ها مشخص می شود. اضطراب امتحان زمانی تبدیل به یک مشکل می شود که به حدی زیاد گردد که با آماده شدن برای امتحان و انجام آزمون، تداخل پیدا کند.(لاتاس و همکاران به نقل از یزدانی و سلیمانی، ۱۳۹۰)
ساراسون ( ۱۹۷۵ ) اضطراب امتحان را نوعی اشتغال به خود[۱۳]، می داند که با خود کم انگاری و تردید در باره توانایی های خود مشخص می شود و غالباً به ارزیابی شناختی منفی، عدم تمرکزحواس، واکنش های فیزیولوژیک نامطلوب و افت عملکرد تحصیلی فرد منجر می گردد.( به نقل از لشکری پور و همکاران، ۱۳۸۶)
تعریف عملیاتی اضطراب امتحان:
در این تحقیق منظور از اظطراب امتحان نمره ای است که دانشجو از پرسش نامه مقیاس اضطراب امتحان ساراسون TAQ[14]. (1952) که شامل ۳۷ سوال دو گزینه ای می باشد بدست می آورد.
تعریف مفهومی عملکرد تحصیلی :
در جهان کنونی عملکرد تحصیلی از اهمیتی ویژه برخوردار است. جوامع پیشرفته و در حال پیشرفت تاکید زیادی بر روی عملکرد، رقابت و پیروزی دارند.عملکرد تحصیلی به تمامی درگیری های دانش آموز در محیط مدرسه اشاره دارد که در بر گیرنده ی خودکارآمدی، تاثیرات هیجانی، برنامه ریزی، فقدان کنترل پیامد و انگیزش می باشد.(درتاج، ۱۳۸۳ به نقل از نورمحمدیان ۱۳۸۵)
عملکرد تحصیلی به تمامی درگیری های دانش آموز در محیط مدرسه اشاره دارد که دربرگیرنده ی خود کارآمدی، تاثیرات هیجانی، برنامه ریزی، فقدان کنترل پیامد و انگیزش می باشد (درتاج، ۱۳۸۳ به نقل از نورمحمدیان، ۱۳۸۵)
تعریف عملیاتی عملکرد تحصیلی:
در این پژوهش عملکرد تحصیلی میزان نمره ای است که دانش آموز از پرسشنامه عملکرد تحصیلی فام و تیلور (۱۹۹۹) که شامل ۴۸ سوال است بدست خواهد آورد. آزمون عملکرد تحصیلی قادر است با ۴۸ سوال ، ۵ حوزه مربوط به عملکرد تحصیلی به شرح زیر را اندازه گیری می نماید: عامل خودکارآمدی، تاثیرات هیجانی، برنامه ریزی، فقدان کنترل و انگیزش.
تعریف مفهومی انگیزه ی پیشرفت:
فرگوسن(۱۹۹۴)، انگیزه عبارتست از حالات درونی موجود زنده که به شوراندن، تداوم و جهت دهی رفتار منجر می شود. پتری(۱۹۹۶)، از انواع انگیزه، انگیزه ی پیشرفت تحصیلی است. انگیزه ی پیشرفت تحصیلی یعنی میل و گرایش به چیرگی بر موانع ، تمرین قدرت، کوشش برای انجام کارهای مشکل و در عین حال ممکن می باشد. (به نقل از قاسم زاده و همکاران، ۱۳۹۲)
تعریف عملیاتی انگیزه ی پیشرفت:
انگیزه ی پیشرفت نمره ای است که هر دانشجو از پرسشنامه هرمنس(۱۹۷۰)، که شامل ۲۹ سوال است، بدست خواهد آورد. آزمون انگیزش پیشرفت قادر است با ۲۹ سوال ، ۴ حوزه مربوط به انگیزش به شرح زیر را اندازه گیری می نماید: عامل سخت کوشی، آینده نگری، اعتماد به نفس و پشتکار
فصل دوّم
ادبیات و پیشینه تحقیق
در این فصل به صورت مفصل به ادبیات تحقیق پرداخته می شود. نخست اشاره ای به مفاهیم اضطراب امتحان می شود، سپس مولفه های معرفی شده، توضیح داده می شوند. در نهایت نیز پیشینه تحقیقات مرتبط داخلی و خارجی ارائه می شود. در ادامه به معرفی متغیر های پژوهش پرداخته می شود.
مبانی نظری تحقیق:
مفهوم اضطراب[۱۵]:
بسیاری از مردم اضطراب را با استرس[۱۶] مترادف می دانند؛ در حالی که این دو هم معنی نیستند. استرس یا فشار روانی یک تجربه روانی و جسمانی موقتی است و اضطراب حاصل استرس های مداومی است که فرد در طول زندگی خود تجربه نموده است. اضطراب نگرانی بیش از حد، بی قراری و به هم ریختگی جسمانی و داشتن احساس ناخوشایند و مبهم از وقوع یک اتفاق است که بعضی از آن با عنوان دلشوره و دلواپسی یاد می کنند و برای همه افراد در همه سنین پیش می آید.(بیان، ۱۳۹۳)
با وجود اینکه تفکر درباره منشا و معنی اضطراب طی سده های پیاپی مورد توجه الهیون و فلاسفه بوده است، اغلب گفته می شود که فروید نخستین بررسی روان شناختی اضطراب را انجام داده است. از نظر فروید اضطراب دارای سه بخش خصلت نامطبوع ویژه، پدیده تخلیه یا برون ریز و ادراکی از این دو حالت می باشد. دو نوع اضطراب حالت[۱۷] و صفت[۱۸] شناسایی شده است. اضطراب حالت به احساس بیم و تشدید فعالیت سیستم عصبی خود مختار گفته می شود که در اوقات گوناگون از نظر شدت تفاوت داشته و در نوسان است اما اضطراب صفت به تفاوت های فردی افراد در مستعد بودن برای اضطراب گفته می شود. افراد نسبت به موقعیت های تهدید آور سطوح متفاوتی از اضطراب را نشان می دهند. شخصی که دارای اضطراب صفت بالایی است در بیشتر موقعیت ها در حد بالایی مضطرب می شود و شخصی که دارای صفت اضطراب پایینی است، حتی در شرایطی که نسبتا تهدید آور است، فقط اندکی اضطراب را نشان می دهد( بال، به نقل از غفاری و بلوچی، ۱۳۹۰)
اضطراب حالتی از تشویش است، هر کسی دچار اضطراب می شود و آن، تشویشی فراگیر، ناخوشایند و مبهم است که اغلب علایم دستگاه خودکار (اتونوم) نظیر سردرد، تعریق، تپش قلب، احساس تنگی در قفسه سینه و ناراح تی مختصر معده نیز با آن همراه است. فرد مضطرب ممکن است احساس بی قراری هم بکند که نشانه اش این است که نمی تواند به مدت طولانی یک جا بنشیند و یا بایستد. مجموعه علایمی که در حین اضطراب وجود دارد، اغلب در هر فرد به گونه ای متفاوت از دیگران است(کاپلان و سادوک، ۲۰۰۳، ترجمه رفیعی و سبحانیان، ۱۳۸۲).
وجود اضطراب در حد اعتدال آمیز آن، پاسخی سازش یافته تلقی میشود که موضع گیری متفاوت انسانها در برابر حوادث طبیعی و غیر طبیعی را به دنبال دارد اضطراب است که ما را وا می دارد تا برای معاینه کلی به پزشک مراجعه کنیم، کتاب هایی را که از کتابخانه به امانت گرفته ایم بازگردانیم، اگر وعده ملاقاتی با کسی گذاشته ایم، به موقع در سرقرار حاضر شویم، در یک جاده لغزنده با احتیاط رانندگی کنیم و…، بنابراین وجود اندکی اضطراب می تواند به عنوان یکی از مؤلفه های شخصیت و در واقع بخشی از زندگی انسان، تاثیر مثبتی بر فرایند زندگی و تحول آن داشته باشد زیرا این فرصت را برای افراد فراهم میآورد تا مکانیزم های سازشی خود را در صورت مواجه شدن با منابع اضطراب زا، گسترش دهند (دادستان، ۱۳۹۲).
اضطراب در پاره ای مواقع می تواند، سازندگی و خلاقیت را در کودک یا نوجوان به وجود آورد و یا آنها را تحریک کند تا به طور جدی با یک مسئولیت مهم مانند آماده شدن برای امتحان یا پذیرفتن یک وظیفه اجتماعی، مواجه شوند. طبیعی است که این نوع اضطراب نه تنها هیچ ضرری برای فرایند رشد انسان ندارد، بلکه امری سازنده و مفید نیز هست. اما در مقابل یک نوع اضطراب مرضی (منفی) نیز وجود دارد که عامل بسیاری از اختلالات شناختی و بدنی، ترسهای غیرموجه و وحشتزدگی ها به شمار می آید و باعث می شود انسان از بخش عمده ای از امکاناتش محروم گردد. (دادستان، ۱۳۹۲)
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
اضطراب، به معنای نا آرامی است و به یک حالت عاطفی گفته می‌شود که مشخصه آن، احساس ناامنی است. این حالت، اغلب با دلهره و تشویش اشتباه می شود، لیکن وجه تمایز آن، فقدان تغییرات فیزیولوژیکی چون احساس خفگی، عرق کردن و ازدیاد ضربان نبض که از نشانه های مشخص دلهره به شمار می‌رود، می‌باشد. (رزم آرا، ۱۳۷۰)
انواع اضطراب:
اضطراب نخستین: در نظریه روانکاوی، به اضطراب مربوط به از دست دادن شیء مورد علاقه و جدایی که با رشد و پیدایش ایگو همزمان است، گفته می شود. در برخی از نظریه ها، این اضطراب بعد از تولد شروع می شود و منشأ تمام اضطراب‌ها است.
اضطراب علامتی یا هشداردهنده: اضطرابی است که فروید آن را مربوط به پسیکونوروزها می داند. کودک در ضمن رشد یاد می گیرد که وقوع “موقعیت‌های تروماتیک”[۱۹] را پیش بینی نموده و نسبت به این احتمال پیشاپیش و قبل از اینکه موقعیت به شکل تروماتیک اضطراب درآید، به اضطراب واکنش نشان دهد.
اضطراب بنیادی: اضطرابی است که خانم “کارن هورنای” برای احساس تنهایی و درماندگی در مقابل دنیای بالقوه خصومت‌آمیز به‌کاربرده است.
اضطراب عملکرد: این نوع اضطراب به انجام وظیفه مربوط بوده و به‌ویژه در ارتباط با کسانی که نگران عملکرد جنسی خوب خود هستند، به‌کار می رود. چنین اضطرابی با احساس لذت تناقض دارد و به همین دلیل موجب ناتوانی شخص در عمل جنسی می گردد.
اضطراب عضوی: اضطرابی است ناشی از یک اختلال عضوی معلوم که با درد جسمی همراه است. این اضطراب در حالت رویا با مکانیسم های انکار، تغییر شکل و جابجایی، به حداقل می‌رسد.
اضطراب خودکار: فروید، در ابتدا معتقد بود که اضطراب با تغییر شکل دادن لیبیدو(انرژی روانی) که به گونه ای دیگر قابل تخلیه نیست، پدید می آید. ولی بعدها این عقیده را کنار گذاشت و اعتقاد پیدا کرد که هر زمان که روان، زیر بار محرک‌هایی که نه قابل تسلط و نه تخلیه هستند، درمی ماند، اضطراب به‌طور خودبه‌خودی ظاهر می شود. این اضطراب خودکار، ممکن است در مقابل محرک‌های درونی و برونی ظاهر شود. (برقعی، ۱۳۹۳ )
اضطراب مزمن: این اختلال، به صورت یک ناراحتی کم و بیش دائم در سطح روانی، جسمانی و یا ارتباطی آشکار می شود. در کودکانی که دارای این اختلال هستند، حالت مفرط و بازخوردهای دفاعی مشاهده می شود. این کودکان به آسانی از جا می جهند و تظاهرات بدنی متعددی مانند اختلال‌های خواب و به‌ خصوص بی‌خوابی، بی­اشتهایی، اختلال‌های هضمی، تنفسی یا قلبی را از خود نشان داده و به‌ندرت از احساس اضطراب شکایت می­ کنند(دادستان، ۱۳۸۶).
اضطراب حاد: این اضطراب، چندین بار در روز و گاه‌و‌بی‌گاه بروز می کند. مدت آنها محدود و آغاز و پایانشان ناگهانی است. در اکثر مواقع، این واکنش ها در برابر رویدادی ناگهانی یا موقعیتی خاص(مرگ یکی از خویشاوندان یا دوستان، تجربه جنسی و مشکلات تحصیلی) بروز می کند.(دادستان، ۱۳۸۶)
اضطراب واقعی: فروید، اضطرابی را که ناشی از خطر واقعی بیرونی است، “اضطراب واقعی” نامید. او معتقد بود که اضطراب عینی و واقعی، همان عکس‌العمل واقع‌بینانه در مقابل خطرات ناشی از محیط است. اضطراب واقعی، ممکن است به عنوان ترس توصیف شود که این ترس، همان عکس‌العمل تطبیقی است که در بیشتر موقعیت‌ها، هوشیاری و توانایی فرد را در مقابل خطر افزایش می دهد. (طاهری، ۱۳۷۳)
اضطراب کلی یا وجودی: یکی از انواع بسیار جالب اضطراب که شایسته مطالعه و درک می‌باشد، نوعی است که “سورن  کی یرکه گارد”، فیلسوف دانمارکی آن را توصیف کرده است. کی یرکه گارد، اضطراب کلی را درباره شرایط زندگی خود طرح کرد که “اضطراب وجودی” نام گرفته است. اضطراب وجودی را می‌توان در پرسش‌هایی از این قبیل یافت، که: «به کجا می‌روم؟» «که هستم؟» «می‌خواهم با زندگی‌ام چه کار کنم؟»(طاهری، ۱۳۷۳).
اضطراب روان‌رنجوری: اضطرابی است که فروید آن را زاده تعارض‌های روانی یا هیجانی نامید.(طاهری، ۱۳۷۳)
اضطراب غریزی: اصطلاحی است که فروید، گاهی آن را به جای اضطراب نوروتیک به‌کار برده است. اضطراب نوروتیک، اضطرابی است که به منبع نامعلومی مربوط می شود. (پورافکاری،۱۳۷۰)
اضطراب آشکار: اضطرابی است که شخص از آن آگاه است. (پورافکاری،۱۳۷۰)
اضطراب پارانویایی: یک اصطلاح روانکاوی برای اضطراب ناشی از ترس از حمله خصمانه دیگران است. (پورافکاری،۱۳۷۰)
اضطراب اخلاقی: در نظریه روانکاوی، اضطرابی است که از تهدیدهای سوپر ایگو(فرامن) ناشی می شود.(پورافکاری،۱۳۷۰)
اضطراب واکنشی: ممکن است علائم این اضطراب، مستقیما به یک رویداد مشخص مثل: تجربه تهدید به اخراج شدن یا نگرانی درباره سلامتی مربوط باشند. در بیشتر این موارد، علائم اضطراب با گذشت زمان کاهش می­یابند. (مبینی، ۱۳۸۴)
اضطراب مدیران: اصطلاحی است که برای توصیف واکنش افراطی به اضطراب مزمن وضع شده است. علایم این اضطراب با علایم سایر اختلالات ناشی از اضطراب مشابه هستند با این تفاوت که تا وقتی که پاسخ به اضطراب چندان بارز نباشد، این علایم نادیده گرفته می شوند. (مبینی، ۱۳۸۴)
اضطراب فراگیر یا منتشر: به نوعی احساس مبهم و گسترده اطلاق می شود که در آغاز ممکن است به اشیاء، رویدادها و موقعیت‌های خاص مربوط نباشد. این اختلال، نه به محتوای فکری وابستگی داشته و نه به صورت علایم جانشین تظاهر می کند. این نوع اضطراب از خصوصیات نوروز[۲۰] اضطراب است.(مبینی، ۱۳۸۴)
اضطراب پس از سانحه: ویژگی های اصلی این اضطراب، بروز خاطرات عودکننده و مزاحم و یا کابوس های تکرار­شونده است که همراه بازآفرینی های تجسمی واضح یا بدون چنین بازآفرینی هایی است. (سید محمدی، ۱۳۸۶)
اضطراب اختگی: یک اصطلاح روانکاوی برای اضطراب ناشی از تهدید واقعی یا خیالی برای کنش‌های جنسی فرد است. این اصطلاح به تهدیدهای سمبولیک مربوط است نه تهدید به آلت تناسلی فیزیکی.(سید محمدی، ۱۳۸۶)
اضطراب وحشت زدگی: فرد مبتلا به این اضطراب، حمله های ناگهانی وحشت‌زدگی را که به هیچ موضوعی ارتباط ندارد، تجربه می‌کند. بیمار ممکن است بگوید: «یک دفعه، بی دلیل احساس می کنم، دارم می‌میرم».(حسین شاهی برواتی، ۱۳۷۹)

 

دیدگاهتان را بنویسید